Big Slider

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

08.05.12

«Բազում երգիչներ կան հիմա. ագռավը` շատ, սոխակը` քիչ»

ՍԱՀԱԿ ՍԱՀԱԿՅԱՆ
«Իրատես de facto»-ի հյուրը ազգային երգերի մեկնաբան, սիրված երգիչ, «Լուսակն» պատմամշակութային ամսագրի գլխավոր խմբագիր ՍԱՀԱԿ ՍԱՀԱԿՅԱՆՆ է: 

-Ասում են` «Պետությունները կառուցում են կայսրերը և երգիչները»: Մեր օրերում երգն ամենուր է, բայց կարո՞ղ ենք ասել, թե այն կառուցողական միտում ունի:

-Ես այլ բան կասեմ. երբ երգիչները դադարում են դաստիարակելուց և միայն զվարճացնում են, երկիրը կործանվում է: Մեր ժողովուրդը շատ է տեղ տալիս երգ-երաժշտությանը: Բայց երբ այդ «շատը» միջին մակարդակից ցածր է` գեղարվեստական արժեքի առումով, բացակայում է նաև առողջ մրցակցությունը, ինչը տանում է համընդհանուր միջինացման: 150 տարի առաջ գրված իր երգերից մեկում Ջիվանին ասում է. «Բազում երգիչներ կան հիմա. ագռավը` շատ, սոխակը` քիչ»: Այսինքն` նույն խնդիրներն են մեր ժողովրդի առաջ ծառացած եղել և՛ մշակույթի, և՛ պատմության, և՛ պետականաշինության ասպարեզում: Այսօր մենք անկախություն ենք ձեռք բերել, շատերին, այդ թվում` ինձ, թվում էր, թե անկախությունից հետո պետք է մեր ազգային արժեքները նոր շունչ առնեն: Սակայն հուսախաբ եղանք, որովհետև անկախությունը բացեց նաև բոլոր տեսակի փականքները, դռները,
երկաթյա վարագույրները, և մենք ագահաբար ներս քաշեցինք դրսում եղած ամեն ինչ, այդ թվում` մեծ քանակությամբ աղբ: Պետք է հետադարձ հայացք նետել: Միշտ ասում ենք` առաջ, բայց մոռանում ենք սկզբնակետը, որտեղից պետք է սկսենք առաջ գնալ:
Համենայն դեպս, այս 20 տարում մեծ առաջընթաց, հատկապես ազգային գաղափարախոսության ոլորտում, չեմ տեսնում: Ընդհակառակը, հետընթաց կա, և մենք մեր հայրենիքում ստիպված ենք զբաղվել ազգապահպանության գործով, ինչը, կարծես, առանձին անհատների ուսերին է դրված: Պետական մոտեցում չկա խնդրին, կոնկրետ քայլեր չեն ձեռնարկվում: Ճանաչողությունն է ամեն ինչի հիմքը, պիտի ճանաչես քո ազգը, հայրենիքը, պատմությունը, որպեսզի առաջանա հայրենասիրության զգացում: Եթե երեխան չճանաչի իր ծնողներին, նրա սերը վերացական կլինի:

-Յուրաքանչյուր 3-րդ հայ լսում է արաբա-թուրքա-պարսկական երաժշտություն, ուղղակի հայերեն բառերով: Ինչո՞վ եք բացատրում սերը հարևան երկրների մշակույթի նկատմամբ:

-Եթե մեր առջև դրված լիներ ազգային պետականություն կառուցելու խնդիր, նման բան չէր լինի: Ազատությունն անարխիա չէ, այն պետք է դաստիարակել, հենց երգիչները պետք է դաստիարակեն, բայց ինչպե՞ս, երբ իրենք են անգետ: Պարադոքս է. մի կողմից իրենք ասում են` պահանջարկ կա, դրա համար ենք այդպես երգում, մյուս կողմից էլ, ինչ տալիս են, դա էլ լսում են:

-Իսկ պարադոքս չէ՞, որ մեր քաղաքը զարդարված է` «Իմ երգն իմ զենքն է» կարգախոսներով, բայց մերօրյա երգերով, կարծես, հակառակն է սերմանվում:

-Դրա համար թուրքերը խնդիր չունեն քարոզչության, մեծ գումարներ չեն ծախսում, որպեսզի մշակութային էքսպանսիայի ենթարկեն, մենք ինքներս ենք դա անում: Իրենց զենքն է դա: Եթե փորձենք համակարգել, չենք կարող ասել, որն է այսօր հայ ժողովրդական երգը: Մեր հարևանների դեպքում առաջին իսկ նոտաներից կարող ես ասել` տվյալ երգը թուրքական է, պարսկական, ադրբեջանական, վրացական: Մենք սիրում ենք առաջ ընկնել, ամեն ինչ իրար խառնել: Մոռացել ենք մեր ուսուցիչներին: Կոմիտասին չեն ճանաչում, չեն էլ ուզում ճանաչել: Դյուրին է վերցնել պատրաստի երգեր և անիմաստ բառեր մոգոնել: Սայաթ-Նովա իմանալու համար պետք է ուսումնասիրել այդ երգերը, կարդալ, ճանաչել աշուղական արվեստը: Նաև պսևդոհայրենասեր երգիչներ կան, որ ասում են` թուրքերը ժամանակին գողացել են, մենք հիմա վերադարձնում ենք այդ երգերը: Դա էլ ուրիշ տեսակի դժբախտություն է: Նույնն անում են ոչ միայն թուրքական երգի հետ, այլև ուզբեկականի, տաջիկականի, մոլդովականի: Մեր երգիչներն անգամ բաժանել են դրանք իրար մեջ:
 Ասեմ նաև, որ Կոմիտաս երգել չի նշանակում երգել նրա մշակած երգերը` «Ծիրանի ծառ», «Անտունի»: Կոմիտասն էլ կարող ես երգել շատ վատ, բայց կոմիտասավարի կարող ես երգել մնացած բոլոր երգերը` աշուղական, հայրենասիրական և այլն: 

-Մեր երգիչները հիմնականում երգում են սիրո մասին, քննադատություններին հակադարձում են` իսկ էլ ինչի՞ մասին կարելի է երգել: Ինչի՞ մասին էին երգում մեր աշուղները, որոնց երգերը 100-ամյակների ճանապարհ անցնելով` մնացել են արդիական ու սրտամոտ:

-Աշուղ նշանակում է սիրահար: Մեր աշուղներն ընդարձակել են թեմատիկան, ստեղծել են խոհական, խրատական, հայրենասիրական երգեր: Շերամը, օրինակ, բազմաթիվ հայրենասիրական երգեր ունի, որոնք այսօր էլ երգում են, բայց չգիտեն, որ Շերամի գրածն է: Մեր բոլոր աշուղներն անդրադարձել են ազգային երգերին, մանավանդ Ջիվանին: Նրա բոլոր երգերի հիմքում, օրորոցայինից սկսած, ազգային բարձր արժեքներն են: 

-Արցախյան ազատամարտի տարիներին հայրենասիրական երգերն են ոգեշնչել ազատամարտիկներին, այդ թվում` Ձեր երգերը: Հայրենասիրական երգերը պետք է լսել պատերազմի դաշտո՞ւմ, թե՞ նաև խաղաղ ժամանակ:

-Խաղաղությունն ընդամենը դադար է պատերազմների միջև: Այսօր էլ պատերազմի մեջ ենք, և անդադար քեֆ ու ուրախությունները ինձ զարմացնում են: Ինչպե՞ս կարելի է չհասկանալ, որ մեր սահմաններում ամեն օր զինվոր է զոհվում, անտարբեր լինել սեփական ճակատագրի, հայրենիքի նկատմամբ: 
Ասեմ, որ ինձ չի բավարարում մեր բանակի օրհներգը` «Երազ իմ երկիր», քայլերգային, առաջ տանող ոչինչ չկա: Երգը լավն է, բայց նախ կատարելու առումով շատ դժվար է, երկրորդ, պետք է ոգևորիչ լինի, մինչդեռ այստեղ խեղճություն կա` «քարքարոտ երկիր, հոգսերդ շատ, ցավդ մեծ»: Եվ վերջապես, ո՞վ է ասել, որ բանակը պետք է օրհներգ ունենա: Ես խորհրդային բանակում եմ ծառայել, այդ հզոր բանակն օրհներգ չուներ: Չեմ հասկանում, եթե ինչ-որ մեկը որոշել է, որ դա պետք է լինի բանակի երգը, այդպես էլ պիտի մնա՞, 200 զինվոր կանգնած պետք է երգեն այդ տխուր ե՞րգը: 
ՈՒզում են փոխել Հայաստանի Հանրապետության օրհներգը, որ պատմություն ունի, կենսագրություն, որովհետև «թշվառ», «անտեր» բառերը կան: Նախ, «թշվառություն» բառը փոխելով, թշվառությունը չի վերանում երկրից: Պետք է դառնալ բարգավաճ, հզոր երկիր, այդ ժամանակ գուցե հիմնը ինքնըստինքյա՞ն փոխվի: Իմ խոսքը ոչ մի տեղ չի հասնի: Դեռ 88-ին ասում էի, որ գոնե բանակի օրհներգը պիտի լինի «Առա՛ջ, նահատակ» երգը (երաժշտությունը` Բարսեղ Կանաչյանի, խոսքը` Գևորգ Կառվարենցի): Այդ հանճարեղ, հզոր, հաղթական քայլերգն այսօր չեն էլ երգում,: 

-Որքան գիտեմ` անցյալ տարվա վերջին համերգով հանդես եք եկել Ստամբուլում: Մի փոքր պատմեք Ձեր տպավորությունների մասին:

-Ինձ հրավիրել էր Դերսիմի հայերի միությունը: Առաջին անգամ էի Թուրքիայում: Եթե Սփյուռքում, մանավանդ անկախությունից հետո, հայրենապահության խնդիրը վերանում է, այստեղ ինքն իրեն գտնելու պրոցես է ընթանում: Հիմնականում իսլամացած հայեր են, թրքախոս, բայց այնքան ջերմ էին: Զարմանալի է, բայց ճանաչում էին ինձ, ծանոթ էին երգացանկին: Ինձ համար հայտնություն էր դա: Այդ մարդիկ կարողանում են վերագտնել իրենց արմատները, միավորվել, միություններ կազմել, լեզու սովորել: Դերսիմի հայերի միության գաղափարախոս Սելահադդին Գյուլթեքինը, օրինակ, դատարանի որոշմամբ փոխելով իր անունն ու կրոնը, ստացել է Միրան Փրկիչ անունն ու դարձել քրիստոնյա:
Համերգին ներկա էին 700-ից ավելի հայեր` Արևմտյան Հայաստանի տարբեր գավառներից. մեկն ասում էր` Երզնկայից եմ եկել, մյուսը` Կեսարիայից, Բիթլիսից, Ադանայից, և այդ տեղանունները մարդեղենացվում էին, հուզիչ էր ինձ համար, կորուսյալ հայրենիքը աչքերիս առաջ հառնեց որպես կենդանի հայրենիք:
Զրույցը` Արմինե ՍԱՐԳՍՅԱՆԻ

Комментариев нет:

Отправить комментарий