ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

10.10.2012

ԳԵՎՈՐԳ ՉԱՈՒՇ

հայդուկապետ 
Ծննդյան օր՝ 1870 (1871) 
Ծննդավայր՝ Մըկթենք, Բսանաց, Սասուն 
Վախճանի օր՝ 1907 
Վախճանի վայրը՝ Սոլուխ, Մուշ 

Գևորգ Չաուշ (Գևորգ Չավուշ, Գևորգ Արոյի Ղազարյան) (1870 կամ 1871 - 1907) հայ ազգային ազատագրական շարժման հերոս, ֆիդայի։ Ծնվել է Սասունի Բսանաց գավառի Մըկթենք գյուղում։ Սովորել է Մշո Առաքելոց վանքի դպրոցում։ Եղել է Հալեպում, որտեղից 1890-ին վերադառնալով միացել է Հարություն Պոյաջյանի մարտական խմբին։ Մասնակցել է Սասունի 1891-1893-ի ինքնապաշտպանական կռիվներին և 1894-ի հերոսամարտին։ 1894-ի սեպտեմբերին ձերբակալվել է թուրքական իշխանությունների կողմից և դատապարտվել 15 տարվա ազատազրկման։ 20 ամիս անց նրան հաջողվել է փախել Սասուն։ 1896-ին ծանոթացել է Անդրանիկի հետ, զինակցել նրան։ Մասնակցել է Բերդակի և Առաքելոց վանքի կռիվներին (1901), 1904-ի Սասունի ապստամբությանը, ղեկավարել Իշխանաձորի և Տալվորիկի կռիվները։ Գևորգ Չաուշի մարտական խումբը Կարսում, Աստղում, Արքավանքում և այլուր հերոսական մարտեր է մղել թուրքական գերազանցող ուժերի հետ։ 1907թ. մայիսի 27-ին թուրքական զորքերին հաջողվել է շրջապատել Գևորգ Չաուշի զորաջոկատը Մշո դաշտի Սոլուխ գյուղում, որտեղ և նա զոհվել է անհավասար մարտում` Սոլուխի կամուրջի (Մուրադ գետ) վրա։ 
Գևորգ Չաուշը համիդյան արյունոտ վարչակարգի դեմ ոտքի ելած հայ ֆիդայական շարժման առաջին սերնդի ակնառու դեմքերից է, իր ժողովրդի ազատագրման գործին նվիրված անձնազոհ մարտիկ։ Հայ ժողովուրդը բազմաթիվ երգեր է հյուսել նրա մասին։ 

ԳԷՈՐԳ ՉԱՒՈՒՇԻ ՅԻՇԱՏԱԿԻՆ 
Հազար ինն հարիւր եօթ թուականին, 
Չքնաղ Մայիսի քսանըեօթին, 
Տօն է բազմաշխատ մահուան Գէորգի 
Սասնոյ հարազատ մեծանուն քաջին։ 

Թնդաց սրտերը տասնեակ քաջերուն, 
Կռուեցան անվերջ, մինչեւ իրիկուն, 
Իսկ երբ գիշերը, Գէորգը շալկած, 
Գիւղէն դուրս ելան յոգնած ու տրտմած, 

Ճամբան աղաչեց, քաջն մահամերձ, 
Հանգիստ ձգէ՛ք զիս մի՛ ընէք շնչահեղձ, 
Դրէ՛ք զիս այստեղ, ծածկեցէք խոտով, 
Գացէ՛ք, ընկերներ, դուք գացէ՛ք բարով։ 

Վերջին բարեւներս տարէ՛ք հայ ազգին, 
Վերջին համբոյրներս որդւոյս Վարդգէսին 
Լացին ընկերներ, կանգնեցան շարքով, 
Համբուրեցին զինք ու անցան խմբով։ 

Նայեց բոլորտիք, ա՛լ չկայ ընկեր 
Ինկած կռուի դաշտ, տառապ ու անտէր, 
Համբուրեց հողը քաղցր հայրենեաց 
Փակեց աչքերը ներքեւ աստեղաց։ 

Երկու Խօսք 


Գէորգ Չաւուշին նուիրուած այս գրքոյկը Ռ. Զարդարեանի գրչին կը պարտինք։ Գրքոյկը հրատարակուած Է 1907ին, Ժընեւ։
Զարդարեան խոր ապրումներվ կը հետեւէր ԴուրանԲարձրաւանդակի հերոսական շարժումներուն եւ մեծ հիացմունք ունէր Գէորգի անօրինակ խիզախումներուն հանդէպ։ 
1907 Մայիս 27-ին տեղի ունեցաւ Սուլուխի ճակատագրական կռիւը։ Գէորգ կուրծքէն ծանրօրէն վիրաւորուեցաւ եւ Մայիս 28-ին շիջեցաւ Սասունի այս հրաբուխը։ 
Ռ. Զարդարեան, ճիշդ ամիս մը յետոյ, 1907 Յունիս 27-ին, «Ռազմիկ»ի մէջ կը գրէր. 
«Անխոցելի դիւցազն ալ մահ ունի եղեր։ Արցունքը կը խեղդէ մեզ. մահ մը չէ ասիկա, այլ ամբողջ աշխարհի մը արեւին խաւարումը, Սասնոյ ու Տարօնի երկրին զուլումը։ Հազիւ թէ վերջին քառորդ դարու մէջ հայ մայր մը իր կուրծքին վրայ դիեցուցած ըլլար կիսաստուած մը, այսքա՜ն անթերի դիմագիծով, յանդգնութեան, անձնուիրութեան, դիւցազնական անսպառ զօրութեան ա՜յսքան հրաշալի, ա՜յսքան աստուածամերձ ձիրքերով»։ 
Հայ ազատագրական շարժման ճակատագրական թուական մը եղաւ Մայիս 27-ի արիւնալի ճակատամարտը։ Գէորգի նահատակութիւնը զուգադիպեցաւ Մայիս 28-ին, որպէս մատաղ Հայոց ազատութեան եւ անկախութեան։ 
Տասնմէկ տարի ետք, 1918 Մայիս 28-ին, հայ կորովի բազուկը Սարտարապատի ճակատամարտը պիտի մղէր, Գէորգ Չաւուշի ճանապարհով. ու Մայիս 28-ը որպէս անկախութեան թուական, յաւիտենական դրօշազարդում մը պիտի մնար Սարերու Ասլանի աճիւնին։ 
1907 Մայիս 27-ի կռուին, դիտապաստ կ'իյնար ՔէօսԷ պինպաշին, թուրք զօրքերու ամենակարող հրամանատարը։ Անոր թաղումը կը կատարուէր զինուորական նուագախումբով։ 
Օր մը ետք, Գէորգ Չաւուշի մարմինը Մուշ կը բերէին, որպէսզի հաւատան թէ հայ դիւցազնը նահատակուած է։ 
Հերոսին թաղումը կատարուեցաւ հայ աշակերտներու եւ կղերականներու շքերթով, կառավարութեան կարգադրութեամբ։ Մշոյ ժողովուրդը տուները քաշուած էր, կոտորածի վախէն։ Ու ինչ որ զարմանալի է, կառավարական նուագախումբը հետեւեցաւ Գէորգի դագաղին, նուագեց Շոփէնի մահերգը, ինչ որ ըրած էին թուրք զօրավարին։ 
Գէորգը թաղուեցաւ Ծիրինկատարի ստորոտը, հայ գերեզմաննոցին մէջ։ 
Թուրքերը հանգստացան։ Փոթորկայոյզ Գէորգ՝ ոչ եւս էր իրենց համար։ 
Հայերը չհաւատացին որ Սարերու Ասլանը սպաննուած է։ Ու նեղ օրերուն միշտ կը սպասէին, որ անոր ձայնը Ծովասարէն պիտի լսեն։ 
Երբ Գէորգ Չաւուշի նահատակութեան լուրը կը հասնի Պուլկարիա, մեծ յուզումի կը մատնուի Անդրանիկ։ Հրաչ Զարդարեան վերջերս ինծի ուղղած երկտողի մը մէջ կը վկայէ. 
«Անդրանիկ որ յօդացաւով կը տառապէր եւ անկողին կը մնար Գէորգ Չաւուշի մահուան լուրը առնելէն ետք դէմքը պատին դարձուց եւ երեք օր մարդու հետ չխօսեցաւ։ Հայրս ու մենք փոքրիկներս կը զգայինք անոր հոգեկան տառապանքը…» 
Անդրանիկ բոլորէն աւելի լաւ կը ճանչնար Գէորգը եւ անոր անչափելի խիզախութիւնը։ Գէորգը հայ ազատագրական շարժման մարտական ուժի գերագոյն խորհրդանիշն էր։ Որքա՜ն մարտիկներ, Գէորգի հմայքէն ոգեւորուած՝ ֆետայի դարձան ու անմահ անուն մը թողին Հայոց յեղափոխութեան պատմութեան մէջ։ 
Անմահութեան փառապսակը ճակատին, Գէորգ միշտ ներկայ էր Տարօնի եւ Սասնոյ ժողովուրդի հոգիին մէջ։ 

ԳԷՈՐԳ ՉԱՒՈՒՇ 
1885-ին, առաւօտ մը, Սասնոյ սարէն լեռնցի մը կ'իջնէր դէպի վար։ Քովն ի վեր կը քալէր պատանի մը՝ պայծառ, լուսաւոր ճակատով եւ կրակոտ, համարձակ աչքերով։ Հայր ու տղայ էին։ Կ'երթային դէպի, Առաքելոց վանքը։ 
Աստուած օգնակա՜ն, Հայր սուրբ։ 
Հոգուդ պահապա՜ն, զաւա՛կս։ 
Մեռնիմ քեզիք, Հայր Սուրբ էտա զիմ լաճ բերեր եմ վանք կարդալ սովրելու, միս քեզի՜ք, կաշին ու ոսկոր ինծի՜ք։ 
Այդ միսն ու ոսկորը Գէորգինն էին, որու հայրը գրին ու գրքին երկիւղած պաշտամունքովը՝ կը բերէր իր զաւակը ահա Առաքելոց վանքի դպրութեան տաճարին, իբրեւ մատաղ։ 
Տասնեւչորս տարեկան էր այն ատեն Չաւուշը, հազիւ խելահաս ու գիտակից այդ ճակատագրական նուիրումին՝ որ կը բանար կեանքի առաջին խորհրդաւոր կամարը իր առջեւ եւ որմէ ետք դեռ պիտի բացուէին նոր ու անծանօթ կամարներ` լի մրրկայոյզ անակնկալներով ու գահավէժներով, լի պայքարով, փոթորիկով ու ալեկոծութեամբ։ 
Դժուար թէ չորս հսկայ պարիսպներով շրջապատուած այդ դարաւոր մենաստանը կարողանար պահել իր մէջ Բսանաց գաւառի ըմբոստ զաւակը, եթէ այդ մենաստանը` Առաքելոց վանքը չ'ըլլար միայն, ուր լեռնական մատաղ բայց խրոխտ հոգիները՝ հեռո՜ւ միստիքական թելադրութիւններէ, կու գան սնանիլ քիչ մը լոյսով ու ձգտիլ դարձեալ իրենց սարերու կոյս ազատութեանը։ 
Չորս տարի մնաց Գէորգը վանքին մէջ եւ այդ դպրոցական չորս տարիները եղան նոյնքան արկածալից ու անհանդարտ, որքան իր կեանքի հետագայ տարիները, կռի՜ւ քիւրդ լաճերու հետ՝ որ կը համարձակէին վանքի գառնուկները գողնալ, կռի՜ւ քիւրդ հովիւներու հետ՝ որ կը բերէին իրենց նախիրը արածելու վանական արօտներու վրայ։ 
Այս միջոցներուն էր ահա, որ վանքի շուրջը հանդիպեցաւ Արաբոյին ու ընկերներուն եւ առաջին անգամ լսեց, «ընկերութիւն» խորհրդաւոր բառը։ Ոգորումի, արկածի էւ խռովքի ծարաւի իր հոգւոյն խորը արթնցան առաջին դիւցազնական բնազդները այս հանդիպումէն՝ որ ներշնչեց իրեն անձնավստահութիւն ու յանդգնութիւն։ Եւ սրտովին կապուեցաւ Արաբոյին, Լեւոնին ու ընկերներուն, որոնց գաղտնաբար կերակուր կը տանէր վանքէն։ 
Անծանօթ գրգիռ մը նեղել կը սկսէր իր պատանի զգացումները եւ անհրապոյր, հետզհետէ անտանելի կը դարձնէր իրեն՝ վանքն ալ, դպրատունն ալ, դասագիրքն ալ։ 
Վրայ հասաւ Կիւլիզարի ողբերգական դէպքը եւ Մուսապէկի խժդժութիւնները, որոնք ցնցեցին Տարօնը։ 
Դժոխք դարձաւ վանքը։ Գէորգ կապեց տրեխները, վերցուց ճոկանը ու առաւօտ մը նորէն իր լեռնաշխարհը բարձրացաւ։ 
Մքտինքն է հիմա, իր պապենական օրհնեալ օճախը։ 
Մքտինքը, Գէորգի այդ ծննդավայրը, Բսանաց գաւառի այն գիւղն է՝ Պէրմի հետ, որ սնուցած է Սասնոյ յայտնի կտրիճները եւ խանձարուրը օրօրած է այն քաջարի ասպետներուն, որոնք իրենց քաջագործութեան համբաւովը լեցուցած էին երկիրը։ 
Վարպետ եւ անվեհեր որսորդներ են հոն ամէնքն ալ, այդ վայրի ու խրոխտ աշխարհին մէջ՝ որ թօթափած իր վրայէն լոյս ու բուսականութիւն՝ ժայռ ու ապառաժ է կտրած։ Ոչ մէկ քնքշութիւն, ո՛չ մէկ փափկութիւն, բնութեան ո՛չ մէկ թեթեւ նազանք. սեպ կատարներուն վրայէն՝ որ կը փայլին արեւուն դէմ, կ'անցնին քարայծները հովի պէս արագ եւ օդին մէջ կը լսուի արծիւին հզօր թեւերուն թափահարումը. յարաժամ, տեւականօրէն տարերային պայքարը կը լարէ կենդանին կենդանիին, քիւրդը հայուն եւ հզօրը տկարին դէմ։ Վա՜յ տկարին, վա՛յ անզօրին։ 
Գէորգին հայրը համբաւաւոր որսորդ էր, որուն աչքերը դժբախտութիւն ունեցան տարիներ յետոյ լոյսէ զրկուելու։ Գէորգին կը մնար, ուրեմն՝ սպաննելու համար լերան ձանձրոյթը, հօրը հրացանը շալկել եւ թափառիլ մացառներուն ետեւ, ապառաժներուն վրայ եւ որսալ ինչ որ հանդիպէր։ Առտուն կանուխ դուրս գալով տանէն՝ իրիկունը մութին հետ տուն կը մտնէր։ 
Վանքէն, վարի աշխարհէն, Արաբոյէն ու ընկերներէն արդէն բաժնուած էր աւելի ըմբոստ, աւելի խիզախ։ «Ընկերութիւն» բառը մոգական ազդեցութիւն ըրած էր անոր մտքին վրայ, որ կը մղէր զինքը իր շուրջը խմբելու երիտասարդ ընկերներ եւ պատրաստելու զանոնք։ 
Եւ մանուկ «ընկերութիւնը» պատանի այդ ըմբոստներուն՝ յափշտակուած Արաբոյի, Լեւոնի քաջագործութիւններով՝ անդադար կռուի մէջ էր քիւրտ լաճերու հետ, աոաջնորդ ունենալով Գէորգը։ 
Բայց հազիւ տարի մը կը տեւէ այս ազատ, ինքնիշխան կեանքը` երբ տարօրինակ միջադէպ մը եկաւ յայտնելու թէ այս պատանիին մէջ կազմուած էր արդէն պինդ եւ անկախ նկարագիր մը, որ կը շեշտէր անոր ըմբոստ անհատականութիւնը։ 
Իրիկուն մը տուն վերադարձին, հայրը բարկացաւ իրեն եւ արգիլեց իր հրացանը գործածել այլեւս։ 
Վա՜յ, այդպէ՞ս, հա՛, ըսաւ Գէորգ, թող այս օճախը ինծի հարամ ըլլայ մինչեւ որ ես ինծի համար հրացան մը չգտնեմ։ 
Գեղեցիկ հրացան մը ամբողջ հարստութիւն մը, թագաւորութիւն մը կ'արժէ Սասնոյ լեռներուն վրայ։ Ո՞ւր գտնել։ 
Գէորգ վար իջաւ սարէն, ջորեպանի մը հետ գնաց շիտակ Հալէպ՝ դրամ վաստկելու, որպէսզի հրացան մը գնէ։ Հազիւ վեց ամիսի չափ մնաց հոն, որովհետեւ ազգականները իր հաւնած հրացանը գնեցին, տուին իրեն ու վերադարձուցին հայրենիք։ 
Երբ տուն դարձաւ ու դռնէն ներս մտաւ, իր «պռահիմփաշա» չախմախլի հրացանը հօրը առջեւ դրաւ ու ըսաւ՝ 
Վատ դրացին մարդս գործիքի տէր կ'ընէ... 
Ճիշդ է, ոչ միայն գործիքի տէր եղաւ, այլեւ գտաւ իր բացարձակ անկախութիւնը։ 

Այս պահուն արդէն 1890 թուականն էր, որ կը բանար հայկական յեղափոխութեան արիւնոտ շրջանը, եւ դեռ յեղափոխական առաջին քարոզիչները Սասնոյ լանջերուն վրայ չերեւցած՝ արդէն Գէորգը, ինքնաբերաբար, իրերու բռնութեամբը, շրջապատող պայմաններուն դէմ ըմբոստ՝ կը հրաւիրէ գիւղացի երիտասարդութիւնը «ո՛չ խարճ, ո՛չ ալ խարաճ տալ կառավարութեան»։ 
Ու երբ Տամատեան Սասնոյ վրայ ոտք կոխեց՝ Գէորգը եղաւ անոր առաջին ընկերը, անոր վստահելի ու ամենէն անխոնջ գործակիցը, ինչպէս նաեւ տեղին պայմաններուն աւելի ծանօթ ու իրազեկ ուղեցոյցը։ 
Հազիւ թէ տարուան մը կազմակերպական աշխատութիւնը վատնուած էր, եւ ահա վրայ հասաւ Տալւորիկի՝ 92 թուականի մեծ կռիւը։ Քիւրտ աշիրէթները ահագին ուժով ինկան Տալւորիկի վրայ։ 
Այս կռիւին մէջ որուն մասնակից էր նաեւ Հրայրը- Գէորգ, հակառակ իր փոքր տարիքին ու փոքր հասակին, ցոյց տուաւ այնպիսի քաջութիւն, այնպիսի արտակարգ հանդգնութիւն, որ Տալւորիկի ամենէն փորձառու ու տարեց ռազմագէտներուն հիացումը եւ զարմանքը գրաւեց։ Կռիւը բուռն ու օրհասական էր, որովհետեւ, երկրորդ օրը, թշնամին օգնութիւն ստացած եւ ուժովցած՝ գրոհ կու տար, եւ տալւորիկցիները կը պատրաստուէին նահանջել դէպի Ֆըռֆըռ քարը։ Խուճապ մը ոչ միայն պէնամուս պիտի հանէր ամբողջ Տալւորիկը, այլ նաեւ աղիտալի ջարդի մը պիտի մատնէր 6700 ընտանիք։ Գէորգը՝ Փրխվայ Տէր Գաբրիէլ քահանային հետ՝ կռնակ կռնակի հերոսաբար շարունակեցին դիմադրութիւնը եւ խլեցին յաղթութեան փառքը։ 
Սասունը փրկուած էր եւ յաղթական։ 
Առաջին դափնին էր որ Գէորգը կը շահէր 21 տարեկան հասակին մէջ եւ իր անունը կը դարձնէր ժողովրդական ու սիրելի։ 
Անցաւ տարի մը։ Կառավարութիւնը կը հետապնդէր Տամատեանը։ 
93ին ինքը Տալւորիկ կը գտնուէր, երբ գոյժ հասաւ թէ Սէմալի մէջ ձերբակալուած է Տամատեանը։ Անմիջապէս հաւաքելով տալւորիկցիները՝ թռաւ դէպի Սէմալ հաւարի, սակայն ուշ էր արդէն, Տամատեանը իջեցուցած էին Մուշ։ Այդ օրէն աւելի խոր ատելութէամբ ու վրէժխնդրութեամբ լեցուած դէպի բռնակալութիւնը, ուխտեց վար չդնել զէնքը եւ նուիրուիլ յեղափոխութեան, մինչեւ իր վերջին շունչը։ 
Եւ հաւատարիմ մնաց իր ուխտին։ 
Ի զո՜ւր կառավարութիւնը ձերբակալելով Տամատեանը՝ կը յուսար թէ ազատութեան աստղը Սասնոյ բարձունքներուն վրայ թեքուած եւ խաւարած ըլլար։ Գէորգը հոն էր ընկերներով վառ պահելու նուիրական հուրը։ 
Երկար չտեւեց որ Մուրատ էֆէնտին ինչպէս կ'անուանեն սասունցիները երկրորդ անգամ ըլլալով վերադարձաւ Կովկասէն, ուր գացած էր զէնք ու ռազմամթերք ճարելու։ Գէորգ՝ իր ընկերներուն՝ Կարապետի, Քոլոս Օհաննէսի, Ադամի ու միւսներուն հետ միացան Մուրատ Էֆէնտիին։ 
Սակայն դարձեալ դանդաղ, բայց անվհատ աշխատութիւնը՝ կազմակերպելու եւ համախմբելու մէկ գաղափարի շուրջ լեռնական այս արի ժողովուրդը, որ սակայն բաժա՜ն բաժա՜ն գիւղերու մէջ, յաճախ մինչեւ եսականութիւն հասնող ծայրայեղ անհատապաշտութեամբ մը եւ ցեղային ցաւալի հակակրութիւններով տարուած՝ կը դժուարացնէր հաւաքական ճիգն ու ընդհանուր գործակցութիւնը հասարակաց թշնամիին դէմ։ 
Դժբախտաբար այդ կիսանկախ, բռնակալութեան անմիջական ապականիչ դրացիութենէն հեռու ինկած սարերուն վրայ ալ վատութիւնը գոյութիւն ունէր։ Ալի-Զռնանի ռէսը` որ մատնած էր Արաբոն ու իր ընկերները, կը հետապնդէր այս անգամ Մուրատ էֆէնտին ու Գէորգը, մինչեւ որ Գէորգի արդարակորով բազուկը վերջ տուաւ այդ սողունի կեանքին։ 
Վրայ հասան 94 թուականի մեծ օրերը։ 
Անթիւ, անհամար աշիրը պաշարեց Կէլիէկուզանն ու Սէմալը, եւ սկսաւ սարսափելի՜, անհաւասա՜ր կռիւը՛ որ տեւեց տասը օր։ Գէորգի ամբողջ մարտական խումբը կը բաղկանար 8 կտրիճներէ, բայց իր հետ էին աննման տալւորիկցին, սէմալցին, շէնըքցին ու կէլիէկուզանցին. իսկ թշնամին անհամար էր։ 
Միայն սասունցին կարող էր ճակատ տալ այս տեսակ ահաւոր յարձակման մը եւ միայն՝ Գէորգին անվեհեր յանդըգնութիւնը կարող էր դէմ դնել եւ արհամարհել թշնամիին զօրութիւնը։ 
Տէ լեխըն, պռայէ մըն, տէ լեխըն, զա՛րկ եղբայր, զա՛րկ, կը պոռար, իմտատը իմաստը շո՛ւտ կու գայ կը հասնի Ռուսաստանէն, մի կարծիր որ այս 5 սիւրմալիով ու 2 խաբախլիով պիտի մնանք. եթէ մնանք ալ՝ յաղթութիւնը մերն է Մուրատ Էֆէնտին մեզի համար փամփուշտ կը լեցնէ. զարկէ՛ք, զարկէ՛ք անխնայ...։ 
Բայց Ռուսաստանը շատ հեռու էր եւ կռիւը օրհասական։ Կառավարական զօրքը՝ որ սկիզբները հանդիսատես կը մնար լոկ յուսալով որ քիւրտ աշիրէթները կարող պիտի ըլլային շուտով յաղթականը տանիլ խաբուած իր հաշուին մէջ, նախ քիւրտ տարազով ծպտուած, յետոյ յայտնապէս՝ միացաւ բարբարոս խուժանին ու յարձակումը սաստկացաւ։ 
Քաջարի սասունցին կամաց-կամաց սկսաւ, նահանջել դէպի Տալւորիկ՝ առաջնորդութեամբ Գէորգի ու ընկերներուն։ Փամփուշտները սպառած էին, ռազմական դիրքերը անցած թշնամիին ձեռքը, Սասնոյ բոլոր կիրճերն ու ճամբաները բռնուած` զօրքերէն ու քիւրտերէն։ Դիմադրութիւնը անկարելի էր այլեւս շարունակել։ 
Գէորգը, Մուրատ Էֆէնտին ու շարք մը տալւորիկցիներ բռնադատուեցան ապաստանիլ Տալւորիկի Հարթ թաղին տակ գտնուող քարայրը՝ որ 10 րոպէով հեռու է Ձկնկուլ Քավէն։ Թշնամին սակայն մատնութեան մը շնորհիւ, իմանալով թագստոցին տեղը՝ պաշարեց քարայրը, զօրքը վերէն գալով ու Փաթոռէ Կէնճէն ալ իր աշիրով գետին միւս կողմէն։ Ինքնապաշտպանութեան ոչ մէկ միջոց։ Սակայն Գէորգը, Սասունի հպա՜րտ զաւակ, չուզելով գլուխ ծռել, հռացանը թշնամիին ուղղեց։ 
Վա՛ր դիր հրացանդ, ընկեր, խնդրեց Մուրատ էֆէնտին հանդարտ, մենք մեր 40 փամփուշտով, կուճ մը ջրով ու սակառ մը խաղողով չենք կրնար երկար դիմանալ, պէտք է համակերպիլ...։ 
Մուրատը, Գէորգն ու ընկերները ձերբակալուելով տարուեցան Սէմալի եկեղեցին, ուր չարչարանքի ու տանջանքի առաջին քստմնելի փորձերուն մկրտութիւնը կրեցին. մինչ դուրսը, կապաններուն, կիրճերուն եւ Տալւորիկի գեղերուն մէջ կը լայնանար, կ'ընդհանրանար անասելի, ահաւո՜ր եղերերգութիւնը Զէքիի վայրագ հրամանատարութեամբ։ 
Մուշէն Պիթլիս եւ Պիթլիսէն դարձեալ Մուշի բանտը, երբ եղեռնադատ ատեանը վճռեց արդէն դատապարտութիւնը։ 
Տասնեւհինգ տարուան բերդարգելութիւն։ 
Գէորգին թուեցաւ թէ այդ կեանքը հազար անգամ անգութ ու անտանելի էր գերեզմանէն. կը տեսնէր արդէն որ բանտին մէջ իր երիտասարդութիւնը եւ կորովը եւ ինքնավստահութիւնը կորցնելով պիտի մնար միայն ստուեր մը նախկին ռազմիկ Գէորգէն։ 
Անկարելի էր համակերպիլ այս վախճանին։ 
Եւ սասունցին սկսաւ կրծել իր գառագեղին երկաթները։ Ազատ լեռները կը տենչար։ 
Պէտք էր քանդել «Սվարի ղըշլասիին», Մուշի այդ անիծեալ բանտին վանդակները՝ թռչելու համար դարձեալ դէպի Սասնոյ սարերը, որոնց ազատ սարսուռը կը բերէր իր հետ քամին։ 
Մուրատը 3-րդ յարկն էր, Գէորգը 2-րդ յարկը, եւ խստիւ արգիլուած էր յարաբերութիւն ունենալ։ Մութ ու անարեւ նկուղին մէջ՝ առարկայ մշտական նախատինքի, զրկանքի, բանտային ստորերկրեայ տանջանքներու՝ մօտ երեք տարի համբերեց։ 
Առաջին օրէն երբ բանտի չորս պատերուն մէջ փակուեցաւ, յանդուգն, վտանգները չափող եւ անոնցմէ օգտուելու վարժ իր աչքերը սրատեսութիւնն ունեցան արդէն նշմարելու այն հնարաւոր կէտը՝ որ կրնար անցք տալ իր փախուստին։ 
Իրեն լոյս տուող պատուհանը՝ պատշգամբաձեւ դուրս ինկած էր պատին երեսէն մէկ քանի թիզ եւ վանդակի մը պէս կը կախուէր բարձրութեան վրայ։ Գէորգը հաշուեց որ էթէ կարելի ըլլար պատուհանը ծակել եւ յաջողութեամբ գործը գլուխ հանել, այն ատեն կը մնար միայն վար կախուիլ եւ անգամ մը ոտքերը գետին դնել... անկէ անդին ազատութիւնն էր։ 
Սկսաւ անշշուկ եւ մրջիւնի աշխատութիւնը գիշերուան մութին ու լռութեան մէջ՝ եւ ամէն առաւօտ հողը գրպանովը կը կրէր դէպի... ու կ'անհետացնէր. բանտային խուզարկուներէն թագուն պահելու համար Գէորգը գործադրեց ապշեցուցիչ հնարամտութիւն եւ խորագիտութիւն։ 
Աշխատութիւնը իր վախճանին կը մօտենար, բայց ուրիշ նոյնքան յամառ, նոյնքան հզօր մտահոգութիւն մը ունէր։ Ինչպէ՞ս փախչիլ բանտէն՝ առանց Մուրատ Էֆէնտիին, որուն համար մասնաւոր յարգանք կը տածէր։ Այս իսկ պատճառով քանի մը անգամ ներկայացած առիթներէն կամովին չուզեց օգտուիլ, անոր համար որ Մուրատ Էֆէնտին իր հետը պիտի չըլլար։։ Ուստի ծակեց առաստաղը, նորօրինակ բայց ապշեցուցիչ միջոցով մը հեռախօսի հաղորդակցութիւն մը հաստատեց Մուրատի հետ.. մանկութենէն սորված էր թէ լուցկիի մը երկու տուփերու միջեւ թել կապելով՝ կարելի էր խօսակցութիւն կատարել մօտաւոր հեռաւորութեան մը վրայէն։ Այդպէս ալ ըրաւ։ 
Սակայն Մուրատ կը յամառէր մերժել ամէն առաջարկ։ Գէորգը՝ յուսահատութիւնը հոգւոյն մէջ, համոզուեցաւ որ պնդելն ու աղերսելն անօգուտ էր վերջապէս։ 
1897ի Ապրրլի 7-ն էր. ամէն ինչ պատրաստ՝ յանդուգն եւ գերագոյն փորձը հարկաւոր էր։ Այդ իրիկուն բարեբախտաբար սարսափելի փոթորկալից եւ ձիւնախառն անձրեւի պատճառով, թանձր մութ մը տիրեց։ Գէորգը կապեց մէջքին պարանը, զոր ինքը հիւսած էր իր ձեռքով, (մարդ չի գիտեր ի՞նչպէս եւ ,ուրկէ՞ ձեռք ձգած էր այծի մազը), ու օձի պէս սողաց բարձրութենէն վար, ընկերները վարը կը սպասէին արդէն։ Բանտին պահակը՝ մութին մէջ մարդկային սիլուէթներ զանազանելով՝ հարցուց սպառնաձայն։ 
Ո՞վ էք դուք։ 
Ճամբորդներ։ 
Ու միամիտ պահակը՝ քաշուեցաւ իր անկիւնը, ինքզինք պատսպարելով երկինքէն իջնող հեղեղէն։ 
Համաձայն նախապէս ծրագրուած որոշման՝ փախստականները բաժնուած երկու խումբի՝ բռնեցին երկու տարբեր ճամբաներ եւ Տ... գիւղի քարայրին մէջ վերստին միացան իրարու։ Անկէ անդին Սասունն էր։ 
Փրկութեան լուրը երբ հասաւ սարը, արդէն մէկ քանի տարիէ ի վեր հոն բոյն դրած նոր հայդուկներ, նոր անձնուէրներ՝ ուրախութեամբ դիմաւորելու վազեցին վախստականները. Մուրատը չկար, բայց կար Գէորգը։ Գէորգը՝ հակառակ իո բանտակից ընկերներուն, որոնք ընկճուած կ'երեւէին, վառվռուն եւ աշխոյժ էր. երկրորդ օրն իսկ հրացան կը վերցնէր ու գործի կը սկսէր։ 
Այս միջոցին էր որ Ապրօն ու Թովմասը հիւսի տակ թաղուած՝ խեղդուեր էին։ Կը մնար Գէորգին՝ միացած քանի մը ընկերներու, շարունակել գործը, մինչեւ որ Անդրանիկն ու ընկերները կրկին վերադարձան Կովկասէն։ 1898ին եկաւ նաեւ Գուրգէնը։ 
Նոր գործիչները ձեռնարկեցին ժողովուրդի զինման ու ինքնապաշտպանութեան դժուարին գործին, դիմաւորելով մէկ կողմէն ամէն քայլափոխի՝ կառավարութեան տեւական հալածանքը, դաւերն ու ծուղակները, մնալով անօթի, անպատսպար շատ անգամ, միւս կողմէն՝ ճեղքելով հաղորդակցութեան ճանապարհներ, ցնցելով ժողովրդին յուսահատ տրամադրութիւնը եւ կռուելով քիւրտերու, կեղեքիչներու եւ բազմագոյն, բազմատեսակ բռնաւորներու դէմ։ Իւրաքանչիւր տեղեկութեան, իւրաքանչիւր ձեռնարկի, իւրաքանչիւր շարժման վիճակուած էր՝ քիւրտի, թիւրքի, մատնիչներու կամ զօրքի հետ ճակատ-ճակատ անխուսափելի ընդհարում մը։ 
Վրայ հասաւ Սերոբի եղեռնական ու խուժդուժ մահը, գեղաշէնցի Աւոյի ու իր մեղսակիցներուն անորակելի դաւաճանութեամբը: 
Կառավարութիւնը այս վատ յաղթանակովը քաջալերուած՝ ուժեղացուց հալածանքը եւ արդէն կարծեց բողոքի անընկճելի ոգին մահացուցած ըլլալ։ Անդրանիկի,որ կը վարէր Սերոբի գործը եւ Գէորգի ու ընկերներուն համար սկսան ամենէն ցաւագին ու դժնդակ օրերը. թափառական լեռնէ լեռ, ձորէ ձոր, հեռու շէնլիքէ ու գիւղերէ, ստիպուած էին կորսնցնել ամէն հետք, ու չորս կողմէն սեղմող կրակի շրջանակի մը մէջ ապահովութեան առասպելական դղեակ մը գտնել։ Կառավարական բոլոր սողուն զօրութիւնները՝ զօրք, թիւրք, քիւրտ եւ ամէն ազգի լրտեսներ ու մատնիչներ՝ կը հալածէին բուռ մը յեղափոխականները՝ որ անտեսանելի, սակայն ամենուրեք, կը մնային անհաս ու անպարտելի։ 
Երբ արդարութեան անողոք հատուցումը հասաւ հայ մատնիչներուն ու գեղաշէնցի Աւոյին՝ որ իր ամբողջ ընտանիքով բնաջինջ եղաւ, կը մնար վերջին դատաստանը Խալիլին, այդ հրէշածին պատուհասին՝ որ խմած էր Սերոբի ու հազարաւոր հայ գիւղացիներու արիւնը։ Խալիլը ինքը պատմական չարիքն էր այդ սեւ երկրին, որուն նամուսը, մալը, միւլքն ու կեանքը իր կրունկներուն շուքին հետ ոտքին ետեւ կը պտըտցնէր։ 
Անդրանիկի ու Գէորգի ազատարար գնդակները անգամ մըն ալ սուրացին Մարնիկի վերեւի սարին վրայ՝ յանուն տանջուած ժողովուրդի վրէժխնդրութեան։ 
Խալիլի սպանութիւնը ամբողջ շրջան մը կը բանայ Սասնոյ վերջին յեղափոխութեան համար՝ մինչեւ Առաքելոց վանքի պատմական գրաւումը։ 
Սասունը յեղաշրջուած էր. ինքնավստահութեան ու դիմադրութեան հոսանքը վերստին կը գրաւէր իր տեղը։ 
Բայց վարը, քաղաքն ու դաշտերը կք հեծէին երկաթէ մտրակին տակ. սպանութիւն, աւերում, հրդեհ, կողոպուտ, բռնաբարութիւն ու տանջա՜նք, տանջա՜նք... ժողովուրդը ծայրայեղ 
յուսահատութեան ու լքումի մէջ կը դիմէր դաւանափոխութեան, ռուսական եկեղեցիին գիրկը յուսալով ապահովութեան յենակէտ մը գտնել միայն։ Կը զոհէր իրեն համար ամենէն նուիրական զգացումը, իր պապենական հաւատքը, միայն թէ զուլումը դադրէր եւ արեւին լոյսը քիչ մը արդարութիւն բերէր իր հետ տեղէ մը։ 
Ահա այս գերագոյն րոպէներուն էր, որ ինչպէս արծիւը գորշ մրրիկներու մէջէն, Անդրանիկի ու Գէորգի խումբը խոյացաւ Սասնոյ կապաններէն դէպի ցած, դէպի Առաքելոց վանքը, ցնցելու համար ժողովրդի գիտակցութիւնը։ 
Այս պատմական յանդուգն ու մեծ դէպքի միջոցին՝ երբ վանքը շաբաթներով պաշարուած էր զինուորական կուռ շղթայով մը, Գէորգը ցոյց տուաւ այդտեղ հիանալի ճարտարութիւն, աներկիւղ հերոսութիւն ու անձնուիրութիւն։ Այս պաշարման միջոցին էր որ՝ գիշեր մը թշնամի բանակէն յոխորտալից ձայն մը կը հասնէր. 
Ո՞ւր պիտի փախչիք մեր ձեռքէն, թէսլիմ եղէք, թէսլիմ եղէք։ 
Գէորգ քրտերէն լեզուով պատասխանեց հեգնօրէն. 
Դո՜ւք, կնիկնե՛ր, որ պահուած էք դիրքերու ետեւ ու չէք համարձակիր ձեր մազը ցոյց տալ, դո՛ւրս եկեք, դո՛ւրս, ձեզ հաց ու ջուր տանք եւ հեռացէք, դուք ո՜վ, կռիւը ո՜վ... 
Քիւրտ մը որ անկասկած կրցաւ ճանչնալ Գէորգի ձայնը՝ նոյնպէս հեգնօրէն արձագանք տուաւ։ 
Վա՜յ, դուն ես, Գէորգ Չաւուշ...։ (Անդրանիկին անուան միացած փաշա յորջորջումին իբր լրացուցիչ մաս՝ Չաւուշն ալ Գէորգին, անուան): 
Եւ այդ օրէն Չաւուշը մնաց պատմական անուն մը, աւելի ճիշդ յիշատակ մը։ 
Անմոռանալի էջ մը կը կազմէ ապահովաբար, այն դիւցազնական դրուագը զարհուրելի գիշերուան մը մէջ, երբ պաշարուողներուն յանկարծ իմաց տրուեցաւ թէ զօրքը յաջողած է մօտենալ վանքին եւ ներս խուժելու պատրաստուիլ։ Գէորգը դուրս եկաւ քանի մը կտրիճներու հետ դէպի Հաւատորիկ եւ հազիւ փոխանակած տասնի չափ հրացան, թշնամին ետ քաշուեցաւ եւ մինչեւ վերջ որոշ հեռաւորութենէ մը առաջ չանցաւ։ 
Երբ հարկ եղաւ թողուլ վանքը եւ բարձրանալ դարձեալ լեռնային ապաստանները, ինքը անցած իր զինուորներուն գլուխը, ռազմական հրաշալի տաղանդով մը առաջնորդեց իրեն ղեկավարութեան յանձնուած կամաւորներու ընտիր խումբը եւ կտրեց անցաւ զինուորական շղթան, առանց ոչ մէկ կասկած տալու թշնամիին։ 
Անսպասելի էր, գրեթէ գերբնական այս փախուստը, որ առասպելական գոյն առաւ եւ ֆէտայիները եղան անխոցելի եւ անըմբռնելի՝ ժողովրդային երեւակայութեան մեջ։ 
Տարօնի աչքը՝ սրբած յուսալքութեան արցունքն ու կսկիծը իր թարթիչներէն, հիմա կը դառնար դէպի վեր, դէպի բարձունքները՝ լեցուած յոյսով ու հաւատքի սպասումով, հիմա սրտանց կ'ողջունէր Սասունն ու անվախ ֆետային։ 
Ժողովուրդը դուրս կու գար վհատութեան հեղձուկ խաւարէն եւ կը գտնէր իր հոգւոյն խորը՝ դարձեալ ապրելու կամքը եւ պայքարին արիութիւնը՝ որ հասարակութեան մը գոյութեան իրաւունքը կը հաստատէ։ 
Առաքելոց վանքի դիմադրութենէն հազիւ երկու ամիս անցած էր, երբ Գէորգը մղեց Նորշէնի յաղթական կռիւը՝ երեք հայերու մատնութեան հետեւանքով։ 
Գէորգը իր մէկ քանի ընկերներուն հէտ, որոնց մէջ նաեւ Կայծակ-Վաղարշակն ու Աստուրը, իջած էին դաշտ հարկեցուցիչ պարագաներու բերումով եւ կը գտնուէին Նորշէն։ Երեք նորշէնցի այլասեռած կաթոլիկ հայեր կ'երթան քաղաք, ուղղակի միւթէսարըֆին քով, որուն հետ կ'ունենան հետեւեալ խօսակցութիւնը. 
Փաշա՛ էֆէնտի, մեր գիւղը ինը ֆետայիներ իջեւանած են, զորոնք կառավարութեան ձեռքը կ'ուզենք յանձնել։ 
Փաշան խոժոռ ու յօնքերը պռստած, ատելութեամբ մը կը նայի այս վատորդիներուն երեսին։ 
Գացէ՛ք, տեղերնիդ գացէ՛ք, կ'ըսէ բարկութեամբ, գինո՛վ հայեր, դուք այսօր խմած կ'երեւիք...։ 
Չէ՛, էֆէնտիմ, ըստաղֆուրուլլահ, մեր գլուխը կու տանք, եթէ ըսածնիս սուտ ելլէ, փատիշահին արեւուն, Գէորգ Չաւուշն այս խնզըրներուն հետ է։ 
Միւթէսարըֆը գլուխը կ'երերցնէ, ներքին խորունկ զզուանքով մը եւ կը պնդէ միշտ. 
- Հայե՛ր, դուք խմած էք, վալլա՜հ խմած էք, տեղերնիդ գացէք ու անկողիննիդ հանգիստ մը քնացէք։ 
Եթէ դուք մտիկ չէ՛ք ըներ, կը կրկնեն փատիշահին ստրուկները, մենք հեռագրով կը դիմենք վալիին ու հրաման բերել կու տանք...։ 
Զզուելի ստրկութիւնը՝ կ'անցնէր ամէն չափ ու սահման։ 
Շատ լաւ, կ'ըսէ միւթէսարիֆը, գացէք դուք, իճապին կը նայինք մենք... ու կը դիտէ այս մարդակերպ սողունները, որոնք ցածնալով, երկրպագելով՝ դուրս կու գան կառավարական պալատէն արդէն գոհ ու ինքնաբաւ։ 
Հիւսէյին աղա ըսուած հրէշը, որ ներկայ էր խօսակցութեան, կը գոչէ պարծենալով. 
Ես պիտի երթամ եւ բերեմ այդ Գէորգ Չաւուշին գլուխը... 
Առաքելոց վանքին վաղորդայնին էր եւ տակաւին տպաւորութիւնը շատ թարմ. պաշտօնեաները, չափազանց բուռն ու յախուռն կը գտնեն Հիւսէյինին ոգեւորութիւնը ու կ'ազդարարեն իրեն տեղը ծանր նստիլ, թողուլ եօթը աշխարհէ հաւաքուած ու պատանքը իրենց վզին փաթաթած ու այնպէս պտըտելու ելած այդ արկածախնդիրներուն օձիքը։ 
Խալիլ աղան աչքիդ առջեւ բեր, Հիւսէյի՛ն աղա, կը խրատեն խոհեմները, ան Սերոբին գլուխը կտրեց, սակայն ժամանակ անցաւ ու անոնք ալ վերջապէս իրենը մարմնին վրայ կանգուն չթողուցին, այս մարդոց հետ իյնալը չէրի չէ... 
Վլլահի պիտի երթամ, այս իրիկուան իֆթարը ինծի հարամ ըլլայ, եթէ ես անոնց գլուխները չբերեմ...։ 
Եւ Հիւսէյինը բռնեց իր խօսքը։ Տղաքը յանկարծ իմացան որ գեղը պաշարուած է եւ Գէորգի հրամանով անմիջապէս դուրս եկաւ առաջին խմբակը՝ զարնելու եւ ճամբայ բանալու։ 
Ճամբա՜յ, պոռացին ֆետայիները հեծեալ ոստիկաններու եւ խուժանային բազմութեան, որոնց առջեւ ձիուն վրայ կը սիգար Հիւսէյին աղան։ 
Եւ գնդակները սուլեցին օդին մէջ։ Առաջին անվրէպ մահացու կապարը ծակեց Հիւսէյին աղայի ճակատն ու անցաւ դիակը ձիէն վար գլորուելով Մեղրագետի ալիքներուն մէջ՝ հոսանքը քշեց տարաւ։ 
Բազմութիւնը ցրուեցաւ՝ ինչպէս մշուշը զօրաւոր քամիին առջեւէն. խումբին առաջապահ մասը բարձրանալով լեռն ի վեր, գրաւեց Ծծմակայ քիթը։ Երբ պաշարողները գլխիկոր ետ դարձան՝ Գէորգը իր ընկերներէն մէկ քանին սարը ճամբեց ու ինք իջնալով կատարեց իրեն յանձնուած պարտականութիւնը ու վերստին բարձրացաւ լեռը։ 
Այդ օրերուն կարծես չարիք մը անդադար կը հետապնդէր զինք։ Հաւատորկաց Շէյխ-Նիստ գոմերուն մօտ հանդիպեցան քիւրտերու, եւ հարկ եղաւ նորէն մղել աննպատակ կռիւ մը, ուրկէ յաղթական շարունակեց իր ճամբան։ 
Փոխադրութեան գործին վերահսկողութիւնը յանձնուած էր Չաւուշին, որուն համար հարկ էր, անդուլ ու անդադար տեղափոխութեան մէջ գտնուիլ, սարէն դէպի դաշտ ու դաշտէն դէպի սար։ Չաւուշ տարիներով առանց վայրկեան մը հանգիստ առնելու, արհամարհելով յոգնութիւն ու ամէն տառապանք, եղած է մշտակայ գործունէութեան մը արթուն հոգին, եւ այս իսկ պատճառով ունեցած է միշտ բաղխում, միշտ ընդհարում՝ քիւրտին, թիւրքին ու իշխանութեանց հետ։ 
Իր մղած կռիւներուն կէսին կէսն իսկ բաւական էին պատերազմի դաշտին վրայ ոեւէ զօրապետի, ոեւէ հրամանատարի կուրծքը շքանշաններով զարդարել եւ անմահացնել կռիւներ՝ միշտ անհաւասար, ու հերոսական, մղուած կտրիճ ու զինավարժ ամենայայտնի ասպատակ քիւրտ ցեղերու դէմ. կռիւներ՝ կառավարական զօրքին ու ոստիկանութեան դէմ. կուրծք տալով ինը-տասը ֆետայիով՝ քանի մը հարիւր, յաճախ հազարէն աւելի թշնամիի դէմ, եւ յաղթական դուրս գալու, այո՛, հերոսի գործ էր։ 
Կը յիշատակենք հոս՝ ընդհանուր գծերով միայն, այն ճակատամարտները, որոնց մոռացութիւնը աններելի զանցառութիւն եւ նախատինք մը պիտի ըլլար անզուգական հերոսի յիշատակին։ 
Քաջութեան ու սխրագործութեան կոթողներ պիտի մնան՝ հայ ազգաբնակութեան արիւնոտ ճամբարներուն վրայ, Բերդակի առաջին կռիւը, ուր մատնիչ Բարսեղի դաւաճանութեան հետեւանքով՝ Գէորգ պաշարուեցաւ Ալայպէյին հրամանատարութեան տակ գտնուող 200 ձիաւորներովը եւ դուրս եկաւ յաղթական ու անպարտելի, գնդակով մը Ալայ-պէյին ֆէսն ալ գլխէն թռցնելով։ Բերդակի երկրորդ կռուին ուր, նոյնպէս մատնութեան մը շնորհիւ, լուսաբացին իր եօթը ընկերներով պաշարուեցաւ տան մը մէջ, սակայն առիւծի պէս խոյանալով իր զինուորներուն հետ, ճամբայ բացաւ ու բարձրացաւ դէպի սարը։ 
Փոքրիկ խումբը, աննման արիութեամբ, քայլ առ քայլ, դիրքէ դիրք կռուելով, հասաւ Հաւատորիկ. հոդ յանկարծ յայտնուեցան երկու ոստիկաններ՝ որոնք թելադրեցին հայ գիւղացիներուն զէնք վերցնել ու միանալ յարձակողներուն հետ, կոտորելու համար ֆետայինէրը. եւ ի՜նչ ստորնութիւն հայ արիւնին, գիւղացիներէն ոմանք զէնք բարձրացուցին ու կրակեցին յեղափոխականներուն վրայ։ Գէորգ, տեսնելով կայէնական այս արարքը, սրտմտութեամբ ու անհուն զայրոյթով լեցուած՝ ձայն տուաւ տղոց, թողուլ բուն թշնամին եւ հրացանները ուղղել դաւաճաններուն վրայ։ Կռիւը առած էր մոլեգին, կատաղի ուժգնութիւն, որովհետեւ քիւրտի ու զօրքի թիւը հասած էր արդեն 1000-էն աւելի։ Բերդակէն միացած մէկ քանի անզէն երիտասարդներ՝ զբաղուած էին անդադար դիրքեր շինելու, մինչ եօթ կտրիճները թռչելով միշտ մէկ դիրքէն միւսը, ճակատ կու տային ընդարձակ տարածութիւն մը բռնած եւ հետզհետէ աճող, հազարէն աւելի թշնամիին ու մահ ու սարսափ կը ցանէին իրենց շուրջը։ Հասան վերջապէս Ծիրին-Կատար։ Հազիւ կէս ժամ եւս տեւեց կռիւը, երբ բնութիւնը օգնութեան հասաւ։ Փոթորիկը սկսաւ ոռնալ եւ դղրդել սարերը, Ծիրին-Կատարը թափ կու տար իր գլուխը առիւծի պէս բաշերը ցնցելով, հսկայ լեռներու ահեղութիւնն էր որ կը զարթնէր, եւ կը մռնչէր որոտաձայն. այս տարերային գոռում գոչումին մէջ կը թնդային հրացանները անդադար եւ ֆիտայիները առաջ կը խաղային դէպի Կորեկի Աղբիւրը, ուրկէ անդին այլեւս ամէն ինչ լռեց եւ խումբը գտաւ իր ապահովութիւնը։ 
Թշնամին տուաւ 4 մարդ եւ 2 ձի զոհ ու բազմաթիւ վիրաւորներ, մինչ յեղափոխականներէն վիրաւորուեցաւ միայն սպաղանքցի Գալէն իր թեւէն. Գալէն աննման, հրաշալի կտրիճը որ միշտ թիկնապահն ու անբաժան ընկերը եղաւ Գէորգին մինչեւ վերջը, մինչեւ մահուան յետին րոպէն ու անոր հետ կողք կողքի ինկաւ աղէտալի օրուան մէջ։ 
Թշնամի խուժանը՝ որ Մուշէն դուրս եկած էր ծուղակը ինկած այդ եօթը ֆետայիներուն դիակները քաշելու իր ետեւէն քաղաքի հրապարակին վրայ, ետ դարձաւ գլխիկոր ու ամօթահար, տանելով հետը միայն իր զոհերն ու վիրաւորները։ 
1903-ի Սասնոյ զինուորական ժողովներուն մէջ Գէորգը ընտրուեցաւ Զինուորական Խորհուրդի անդամ եւ զինուորական երկրորդ հրամանատար. պաշտօններ, աւելի ճիշդը յեղափոխական պարտականութիւններ, որոնց կիրառմանը համար ունէր բոլոր առաքինութիւններն ու արժանաւորութիւնները։ 
1908 թուականը՝ գործունէութեան այն տենդոտ շրջանը եւ ընդհանուր վտանգով, սպառնալիքով յղի այն տարին է, ուր արդէն բացորոշապէս զգալի էր կառավարութեան մտադրութիւնը եւ կատարելիք յարձակումը։ Երկու ընդդիմադիր ուժերը՝ յեղափոխական ու բռնակալական՝ կը դիտէին զիրար ու կը լրտեսէին իրենց փոխադարձ շարժումները, իւրաքանչիւրը ինք անփոփուելով իր վրայ, իւրաքանչիւրը սպասելով ազդանշանին։ 
Գէորգին յանձնուած էր Անտոքի պաշտպանութիւնը, ուր դիրքերուն մէջ կը հսկէին հայդուկներն ու ժողովուրդը։ Պէտք էր կազմ ու արթուն ըլլալ՝ դիմաւորելու համար յանկարծական ամէն պատահար։ Սակայն հակառակ բոլոր գուշակութիւններուն, թշնամին յետաձգեց իր մտադրութիւնը աւելի պատեհ հանգամանքի։ 
Աշնան սկիզբի ամիսներուն, Գէորգը պարտաւորուեցաւ իջնել դաշտ՝ հրահանգներ տալու, կարգադրութիւններ ընելու եւ դաշտի ինքնապաշտպանութեան գործը կազմաւորելու համար։ Նոր բարձրացեր էր սարը, երբ վերջին ամիսներուն լուր հասաւ թէ Տալւորիկը վտանգի մէջ է։ Աճապարեց անմիջապէս դէպի սիրելի Տալւորիկը, որուն պաշտպանութեանը համար այնքան անգամներ կռուած եւ իր կեանքի գնովը օգնութեան փութացած էր։ Բարեբախտաբար ոեւէ լուրջ դէպք տեղի չունեցաւ եւ ինք թողուց Տալւորիկը ու գնաց ձմեռը Սասնոյ արեւմտեան հարաւային կողմերու հայ գիւղերուն՝ Իշխնձորի, Արդկունքի, Ընկուզնակի եւ Հեղինի պաշտպանութիւնն ապահովելու քիւրտերուն յարձակման դէմ։ Այդ գիւղերուն բնական դիրքը եւ վերջնական ապահովութիւնը կը պահանջէին թողուլ իրենց վայրերը եւ քաշուիլ ներս, դէպի Սասուն։ Չաւուշ հսկեց տեղափոխութեան եւ ապահով, անվտանգ յաջողցուց գաղթումը։ 
1904-ի Ապրիլին արդէն սկսաւ ընդհանուր յարձակումը եւ բռնկեցաւ Սասնոյ ապստամբութիւնը։ 
Չաւուշը ապստամբութեան առաջին օրերուն բռնած էր Իշխնձորի, Արդկունքի, ընդհանրապէս արեւմտեան հարաւի շրջանը եւ այդ դիրքերուն պաշտպանութիւնը կ'ապահովէր. բայց երբ լսեց որ Կէլիէկուզանի շուրջը թնդանօթները կ'որոտան, անմիջապէս քաշեց իր հետ բոլոր ժողովուրդը եւ վազեց դիմադրութեան կեդրոնը։ 
Կռիւի ութերորդ օրը, Ապրիլ 19-ին՝ Անտոքի դիրքերուն պաշտպանութեան գլուխը կանգնած էր։ Հեռուէն արդէն քրտական խուժանը եւ կանոնաւոր զօրքը կը յառաջանար. հանդարտ ու պաղարիւն՝ թողուց թշնամին որ մօտենար, ո՛չ մէկ շարժում, ո՛չ մէկ հրացանի ձայն դիրքերէն։ Թշնամին` բացարձակապես համոզուած էր թէ իր մարդիկն են հոն սպասողները, համարձակ ու աներկիւղ մօտենալով իսլամական բարեւը տուաւ. 
- Սէլամն ալէքիմ... 
Այն ատեն հրացանները որոտացին։ 
Բարեւին պատասխան դիրքերուն ետեւին յեղափոխական գնդակները սուլեցին, մինչ Գէորգը յանկարծակիի եկած եւ փախստի դիմած չկայ թշնամիին ետեւէն կը պոռար. 
Ո՞ւր, ո՞ւր կու գաք. Գէորգ Չաւուշին բո՞յնը... 
Ապրիլ 11-էն մինչէւ 30, ուր անընդհատ գոռացին կառավարական թնդանօթները եւ կարկուտի նման ծեծեցին Սասնոյ սարերն ու ապառաժները, Գէորգը ո՛չ մէկ դադար, ո՛չ մէկ հանգիստ, ո՛չ մէկ շուարում ու երկիւղ ունեցաւ. վարեց իրեն յանձնուած խումբերը՝ զինուորական աներեւակայելի ճարպիկութիւնով, հասաւ ամենէն տաք ու ամենէն վտանգաւոր կռիւներուն եւ բիւրաւոր զինուորին ու քիւրտ աշիրէթին դէմ, 19 օրուան հերոսական դիմադրութենէ մը ետք, Անդրանիկին հետ ժողովուրդին գլուխն անցած, դաշտ իջաւ։ 
Այդքան զօրութեան ունայն վատնումը մոլեգնութեան կը հասցնէր կառավարութիւնը՝ որ վարարած գազանի նման սկսաւ հալածել անըմբռնելի, բայց ահաւոր բուռ մը յեղափոխականները։ Դաշտին մէջ յաջորդաբար իրարու ետեւէ տեղի ունեցած Գոմերի, Կուրաւուի եւ Շամիրամայ կռիւները, որոնցմէ երկրորդին մէջ թշնամին ձգեց 40 զինուոր ու չէրքէզ եւ բաւականաչափ ռազմամթերք։ Շամիրամայ կռիւի միջոցին, որը տեւեց 14 ժամ, Գէորգը հակառակորդին ամենէն ուժեղ թեւին վրայ ցանեց այնպիսի ահարկու կրակ մը, որ թշնամին չկրցաւ տոկալ ու սառսափահար նահանջեց։ Երեկոյեան մութը կոխելէն ետք արդէն քաջարի խումբը նաւ կը նստէր եւ կը հասնէր Աղթամար։ 
Հայ Յեղափոխականներու «Նահանջ Բիւրոցն» էր ասիկա, կատարուած, ժողովուրդի սիրոյն համար, քանի որ այլեւս դիմադրութիւնը ոչ միայն անօգուտ էր, այլեւ վնասակար՝ խաղաղ բնակչութեան կեանքին ու գոյքին, նամէրտ ու ամէն բարբարոսութեան տրամադիր կառավարութիւնը չկարենալով գլուխ գալ յեղափոխական կռուողին հետ, կը պատուհասէր անզէն գիւղացին եւ վրէժխնդրութիւնը կը յագեցնէր՝ այրելով արտերն ու կալերը։ 

Աղթամարի մէջ գումարուեցաւ վէրջին Զինուորական Խորհուրդը... Հեռուն սեւ ճակատագրին ու վատ դուշմանին հետ մեն մինակ կը մնար դժբախտ, անտէր ժողովուրդը, նորէն կը չոքէր գերութեան մութ մառախուղը որբացած սարերու գագաթներուն եւ մայր հողին բազմաչարչար կուրծքին վրայ։ 
Խումբը կը հեռանար, բայց ոտքերը առաջ չէին երթար, սրտերը անդադար կը թռչէին դէպի ետ, դէպի Սասունն ու աւերակ Տարօնը։ 
Այդ յուզիչ Խորհուրդին մէջ էր որ որոշուեցաւ ընկերներէն մէկը ետ դարձնել, ե՛տ, դէպի ժողովրդին ծոցը զայն չմատնելու համար աւերիչ յուսահատութեան ու մահաբեր ջլատումի։ Եւ այդ պարտականութիւնը սիրայօժար վերցուց իր վրայ Գէորգը՝ ինք, որուն սրտին արդէն այնքան մօտ էր որոշումը։ 
Երբ հաւաքած իր 17 ուղեկից ընկերները, վերջին անգամ ողջագուրեց Անդրանիկը, տասնեակ փոթորկալից տարիներու ամէն յուզումները, ամէն վրդովումները եւ բոլոր խռովքները ճաշակած այդ պողպատէ հոգին չկրցաւ սառնութեամբ դիմաւորել դառն բաժանումը եւ իր աչքերը թրջեցան արցունքներով։ Բայց գաղափարը՝ աւելի թանկ ու սիրելի քան ընկերը, քան զէնքի անմոռանալի եղբայրը, առաջ վարեց զինք։ 
Հովուռոյց առագաստները շտկուեցան դէպի Ախլաթ ու 17 կտրիճները անհետացան Վանայ կապոյտ ալիքներուն վրայ։ 
Հազիւ անհետ եղած էին անոնք, արդէն Աղթամարը պաշարուած էր ու կը սկսէր ռմբակոծութիւնը։ 
Կառավարութիւնը Շամիրամայ կռիւին իսկ յաջորդ օրը ամէն տեղ հեռագրած էր ծովը խիստ հսկողութեան ենթարկել եւ բանտարկել հանդիպած բոլոր նաւերը։ 
Գէորգ անտեղեակ թշնամիին կողմէ եղած այս կարգադրութեան՝ կը մօտենայ նաւով Կծուակայ քարերուն։ Տղոցմէ մէկ քանին հազիւ ոտքերնին ցամաք դրած՝ գիշերային մթութեան մէջէն դարանամուտ թիւրք զօրքերը բուռն կրակի մը կ՛ենթարկեն զանոնք։ Չաւուշ յանկարծակիի եկած, չի կորսնցներ սակայն իր մտքին կտրուկ վճռողականութիւնը եւ պաղարիւնութիւնը. կը հրամայէ տղոց շուտով առաջ անցնիլ եւ դիրք բռնել Կծուակայ քարերուն գագաթը։ Հոս է որ պատուական, ամէն հիացումի արժանի ռազմիկ կամաւորները՝ զոհ տալով միայն մէկ ընկեր՝ Աստուրը, կը թռչին դէպի Նէմրութի լանջերը, թշնամիէն խլելով բաւական թիւով զոհեր։ Սերոբի այս պատմական օթեւանին՝ Նէմրութի սարերուն վրայ օր մը մնալէ ետք, կ'անցնին Մուշ։ 
Անլուր հարուածներուն եւ խստութեանց ենթակայ ժողովուրդը՝ որ ֆետայիներու մեկնումէն ետք, անձնատուր էր եղած սեւ անձկութեան, ծանր թախիծի ու մնացած ինք իր գլխուն, անկարող ղեկավարելու իր բախտը, երբ իմացաւ Գէորգի ներկայութիւնը իր մէջ, իր քով ու իրեն մօտ, կրկին ունեցաւ սփոփանքի թեթեւ սարսուռ մը, կրկին իր հոգւոյն խորը զգաց յոյսի մը բաբախումը։ Գէորգը հոն էր կեղեքիչներուն սարսափը։ 
1904-էն մինչեւ 1907, իր եղերական մահուան օրը՝ Գէորքի կատարած դերն ու գործունեութիւնը գուցէ ամենէն դժուարն ու դժնդակն է քան մնացած իր բոլոր զոհաբերութիւնները։ Օր ըստ օրէ բռնութեան տակ ֆիզիքապէս ու նիւթապէս հիւծող ժողովուրդ մը՝ անխուսափելի կերպով կը դիմէր նաեւ բարոյական քայքայման. ոչ միայն քիւրտ ու թիւրք պէկերու, աղաներու եւ ասպատակողներու երկաթէ ձեռքը կը ծանրանար հայ աշխատանքին, հայ օճախին ու նամուսին վրայ այլեւ նոյնիսկ ժողովուրդին ծոցէն կը վիժէին այլասերածներ, մատնիչներ ու կեղեքիչներ։ Պէտք էր ազատել իրաւազուրկ եւ ուժաթափ տառապողները այդ ամէնուն ժանիքէն ու կլափէն. Իր պարտականութիւնն էր կռուիլ արտաքին ու ներքին բոլոր սողուններուն դէմ, որոնցմէ շատերուն գլուխը արդէն կրցաւ ջախջախել։ Յիշենք միայն ամենէն գլխաւորներէն մէկը՝ մշեցի Քէրիմ աղան՝ որ բռնութեամբ, բիրտ ուժով տիրացած էր Ալիճան Հայ գիւղի ամբողջ կէսին, գերութեան ու տարապարհակ աշխատութեան մատնելով ամբողջ գիւղացիները։ Քէրիմի չարաչար մահը փրկեց ոչ միայն Ալիճանը, այլեւ շրջակայ բոլոր հայ գիւղերը այդ զզուելի վամբիռէն։ 
Գէորգ մէկ կողմէն պատուհասելով չարագործները, միւս կողմէն իր իսկ ձեռքով նպաստներ բաշխեց, կարօտեալներուն, հասնելով հայ աշխատաւոր ժողովուրդին նիւթական ու բարոյական կարիքներուն միանգամայն՝ որքան կը ներէին իր ուժերն ու իր միջոցները։ 
Գուցէ այս անզուգական հերոսին բեղմնաւոր կեանքը տակաւին թերի գիծ մը, էապէս յեղափոխական պակաս մը ունենար, եթէ զոհողութեան բաժակը չյորդէր, եթէ իր գարշելի տգեղութեանը մէջ չարտայայտուէր ապերախտութիւնը անոնց, որոնց նուիրեց ամէն ինչ, եւ երիտասարդութիւն, ե՛ւ խանդ, ե՛ւ արիւն, ե՛ւ կեանք։ Եղան, այո՛, հայ գիւղերու ծոցէն իսկ դժնէ վատեր, որ փորձեցին քանիցս թոյնով վերջ տալ անոր անգին կեանքին։ 
Հալածական շարունակ վերջին երեք տարիներու ընթացքին, չունենալով ո՛չ մէկ հանգստի օր, ո՛չ մէկ հանգստի րոպէ, ո՛չ մէկ խաղաղ քուն, բռնադատուեցաւ, ակամայ Խարսի եւ Ալվառինճի մէջ մղել երկու կռիւներ անպատկառ թշնամիին դէմ, առաջին կռիւին զոհ տալով Եղօն՝ ճահիճներու մէջ եւ երկրորդին՝ բոլոր իր ընկերները, անվտանգ մնալով ինքը միայն։ 
Ընկերներու բոլոր թախանձանքը ի զո՜ւր անցաւ՝ դուրս բերելու համար զինք, ատենուան մը համար, երկրէն ուր արդէն առարկայ դարձած էր կառավարական բուռն հետամտութեան ու անխնայ հալածանքի։ Ինք իր անձէն աւելի թանկ կը գնահատէր ժողովուրդին ցաւն ու տառապանքը եւ այս պատճառով հսկեց այդ ցաւին ու տանջանքին, կռուելով անոնց պատճառներուն դէմ տեւականապէս ու առանց զինադադարի։ 
Հասաւ վերջապէս սեւ օրը, Մայիսի 27-ը։ Ռուբէնի ու 17 ընկերներու հետ իջած էր Սուլուխ ստիպողական գործի մը առիթով, ուր հանդիպեցան նաեւ երկու թիւրքեր, բարեկամ ճանչուած մինչեւ այն ատեն ու վստահելի։ 
Քանի մը ժամ չէր անցած թիւրքերու մեկնումէն, երբ գիւղը պաշարուեցաւ ոստիկաններով ու զօրքով։ Սուլուխը յայտնի է իր հարթ, ռազմական ամէն դիրքէ ու յարմարութենէ զուրկ հանգամանքովը։ Անխուսափելի կռիւը սկսաւ։ Գէորգ Չաւուշ իր ծանօթ յանդգնութեամբն ու խիզախումովը դուրս եկաւ գիւղէն՝ յարձակելու ահագին բազմութեան մը վրայ ու ցրուելու զայն։ Անկարելին կը փորձէր։ Դեռ կռիւին սկիզբն իսկ՝ չքնաղ հերոսը զարնուած ինկաւ արդէն։ Սպաղանքցի Գալէն, նոյնքան առիւծասիրտ կտրիճ մը եւ վաղօրեայ զինուոր, որ անբաժան ու կարծես երդուեալ ընկերն եղած էր Գէորգին, մասնակցելով անոր հետ կողք կողքի բազմաթիւ հերոսական պայքարներու՝ տեսնելով խաւարումը Տարօնի արեւուն, առաջ նետուեցաւ ինքն ալ՝ վրէժխնդրութեան մռնչիւնը շրթունքներուն վրայ, բայց ճակատագրական գնդակը փռեց զինք ալ գետին, եւ անբաժան տարիներու գաղափարական ձգտումին ու ազատութեան մարտնչողներուն մէջ, անբաժան ու հաւատարիմ մնացին նաեւ երկու քաջերը մահուան իրենց ուխտին մէջ ալ։ 
Սասունը՝ հերձելով իր ժայռոտ կողերուն կրանիթէ արգանդը՝ վրէժխնդրութեան ու փառքի օրուան մը մէջ Ազատութեան ու Արդարութեան դժնդակ պայքարին իբրեւ հատուցում դուրս ժայթքած էր այս մրրկաթեւ Ասպետը, որ երբեք չգիտցաւ ամօթաբեր ընկրկումը։ 
Դժուար եւ անհնար է քանի մը էջերով եւ թռուցիկ տողերով գծել կեանքը մեծ Նահատակին որ, անսահման անձնուիրութեամբ ու ապշեցուցիչ համարձակութեամբ մը, 18 տարի առանց զենքը վար դնելու, մղած է քառասունէն աւելի կռիւներ յաղթական եւ հիանալի։ Իր վեհանձն հոգին՝ անողորմ ու անսիրտ բռնաւորներու առջեւ եւ աղաւնիի պէս քաղցր իր ամենօրեայ կեանքին ու ընկերական վերաբերմունքի մէջ՝ չէ ճանչցած ո՛չ մէկ փառասիրութիւն բացի զէնքի յաջողութենէն։ Այդ տարօրինակ հոգին տասնեակ տարիներ մշտական սարսափն եղաւ ժողովրդի բոլոր բռնաւորներուն, միւս կողմէն անսահման ժողովրդականութիւնն ու պաշտամունքը իր ետեւէն քաշեց։ Որովհետեւ, իտէալը՝ որ առաջնորդեց իր կեանքը, այնքան սուրբ ու նուիրական էր որքան իր սիրած ժողովուրդին տանջանքն ու թշվարութիւնը։ 

Հաւատքը՝ յեղափոխական դիմադրութեան ու նուիրում ժողովրդական դատին, ահա այն նշանաբանը՝ որուն մշտեռանդ հետեւեցաւ իր ամբողջ կեանքի ընթացքին եւ որուն րոպէ մը չմտաբերեց դաւաճանել։ Անիկա կեցաւ կրկէսին մէջ՝ աղեղը ձեռքին ու կապարճը ուսին, կեցաւ` ինչպէս սպարտացին իր հայրենիքի նուիրական պարտականութեան գլուխը, եւ ինկաւ՝ ինչպէս օրինապահ եւ քաջարի զինուոր։ 
Ու վստահաբար Առաքելոց վանքին մօտ, դէպի Սասուն տանող առաջին ճամբուն վրայ սգաւոր Տարօնը յարգանքով ու հիացումով ծունկի եկած անոր մահարձանին առջեւ, հոն պիտի գրէ դողդոջուն ձեռքերով. 
«Անցորդ, գնա պատմէ Հայաստանի զաւակներուն, որ իր օրէնքներուն հնազանդելու համար ինկանք այստեղ»։ 

ԳԷՈՐԳ ՉԱՒՈՒՇԻ ՆԱՄԱԿԸ ԱՆԴՐԱՆԻԿԻՆ ԵՒ ՄՈՒՐԱՏԻՆ 
Սիրելի Պարոյր1 եւ Մուրատ. 
Ես որոշուեցայ որ պիտի գայի արտասահման ու ներկայանայի [Ընդ]հանուր ժողովին, սակայն բաղդը չօգնեց որ գայի եւ ներկայանայի այն ազնիւ ժողովին, եւ տեսնուէի ձեր սիրելութեան ու շատ մը ընկերն[եր]ի, այն պատճառաւ որ ձիւնի բուքի արգելքներ չթողին որ գայի եւ հասնէի։ Ինչպէս օր մը օրերէն քիւրտ վալատի մը հետ մեկնուեցայ որ գայի. հասանք մինչեւ Կուլէի Պորազան2. հոն սկսեց սաստիկ ձիւն, եւ բուքի բռնուելով ետ վերադարձանք։ Բայց խեղդուելէն հազիւ հազ ազատուեցանք։ Մենք 7 ձիաւորով, ճարահատ մնալով վերադարձանք կրկին Դուրանում3, շատ մը ...երով(?)։ 
Ընկերներ, ժողովին համար՝ երբ որ ես բաղդ չունեցայ գալ եւ ներկայանալ այն ազնիւ ժողովին, բայց ձայնս տուի ձեզի որ ներկայանաք ժողովին եւ մեր կողմանէն խօսիք եւ ծանուցումներ տաք Երկրի մասին, ինչպէս ալ որ գրած եմ Արեւելեան Բիւրոյին, որ դուք պէտք է ներկայանաք ժողովին եւ խօսիք մեր ու Երկրի մասին, թէ Երկիր ինչ է պահանջում, բայց չուրանաք(?) զձեր Աստուած եւ գէթ Երկիրը ինչպէս ուրացել էք մինչեւ ցարդ. թէ ինչպէս Բարձրաւանդակ4 ու Տարօն, որ ամենէն աշխատող ու գործ տեսնող եւ շատ մը զոհեր տուող շրջանն է, նրա տրամադրութեան ներքոյ ոչ մի դրամ չկայ, իսկ Շամի տրամադրութեան ներքոյ կայ 80000 ոսկի, նաեւ կայ 100000ից աւելի ծայրեր. իսկ մերը՝ ոչինչ. ո՞ւմ երեսէն, ձեզի պէս ընկերների երեսէն որ թողեցիք զմեզ եւ զԵրկիր Աստծու կրակի մէջ ու գնացիք5, ոչ դրամ ոչ էլ ռազմամթերք ղրկեցիք, զմեզ եւ զձեր ժողովուրդը թողեցիք ձեզ անիծող։ Ինչ որ է, այն անցաւ, բայց այսուհետեւ կ'աշխատէք որ դուք ալ եւ մենք մարդ լինենք, Երկրով միասին։ 
Եղբայրք Ճան, խնդրեմ լաւ աշխատէք որ օգուտ մը հասցնէք այստեղի ժողովրդեան եւ գործին, որ ազատուէք նրանց մեղքէն։ 
Համբոյրներով՝ 
ՍԱՐՀԱՏ 

ԳԷՈՐԳ ՉԱՒՈՒՇԻ ՆԱՄԱԿԸ ԱՐԵՒԵԼԵԱՆ ԲԻՒՐՈՅԻՆ 
25 Նոյեմբեր 1906 
ԲԻՒՐԱԿՆ 

Արեւելեան Բիւրոյին. 
Նոյեմբեր ամսոյ 4-ին ընկեր մըն ալ հետս՝ եկայ Բիւրակն եւ պիտի գայի արտասահման, հասնէի [Ընդ]հանուր ժողովին, բայց ձիւնի բուքի պատճառաւ արգիլուեցայ 15 օր Բիւրակն, եւ օր մըն ալ քուրդ վալատի հետը միասին մեկնուեցանք որ պիտի գայինք. եւ հասանք մինչեւ Կուլէի Պարազան(?). այստեղ սկսեց ձիւն գալ, սաստիկ քամի եւ բուք, ճար չգտնելով ետ վերադարձանք. բայց խեղդուելէն հազիւ հազ ազատուանք. անկէ զկնի աշխատեցայ Բարձրաբերդի1 գծով գալ ծպտեալ, սակայն ոչ ոք յանձն չառաւ զիս տանելու. եւ ինչպէս ալ Բիւրակնի2 ընկերներ գրած են, ճարահատ մնալով ետ վերադարձայ դէպի Դուրանում, շատ ցաւալով, որ բաղդ չունեցայ գալ եւ ներկայանալ ձեր ազնիւ ժողովին։ Սակայն խնդրում եմ որ զմեզ այստեղ մտահան չանէք. արդէն գրած ենք զբոլոր Երկրի անց ու դարձը եւ Երկիր ինչ պահանջելը. նաեւ շատ մը գաւառների տեղեկագրները որ ստանում էք. կարդալով պիտի հասկանաք զմանրամասնութիւնը։ 
Գալով ժողովի առթիւ երբ ես չկարողացայ գալ, ես այստեղէն տալիս եմ ձայնս Պարոյրին եւ Մուրատին, որ նրանք լաւ ծանօթ են Երկրի դիրք եւ դրութեան, եւ արդէն մենք պարզած ենք զամէն մի հարցը Երկրի գործունէութեան մասին։ 
Իմ վկայական էլ ղրկեցի. եւ իմ որոշուած անձերը որ որոշած եմ եւ ձայնս նրանց տուած եմ. լի յուսով եմ՝ պիտի ընդունէք, եւ զմեզ ալ պիտի ճանչնաք իբրեւ ընկեր, եւ ապստամբավայր՝ տեղը։ 
Համբոյրներով՝ 
ՍԱՐՀԱՏ

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets