ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

14.06.2013

ՄԻ ԵՐԳԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆ - Ով որ քաջ է


ԱՂԲԻՒՐ ՍԵՐՈԲ (ՍԵՐՈԲ ՎԱՐԴԱՆԵԱՆ, ՍԵՐՈԲ ՓԱՇԱ)

Ախլաթ գաւառի Սոխրոդ գիւղէն էր Աղբիւր Սերոբը, ծնան է 1864-ին, զաւակը՝ հին եւ համբաւաւոր օճախի մը: Սերոբ իր չորս եղբայրներէն ամէնէն փոքրն էր: Պատանի հասակէն, ան կը սիրէր ձի նստիլ, որսի երթալ եւ հրացանը ուսին բարձրանալ Նեմրութ լեռը:
21 տարեկան էր Սերոբ, երբ Պոլիսէն գիւղ կը վերադառնեայ իր Առաքել հօրեղբայրը, որ մասնակից եղած էր Ներսէս Պատրիարք Վարժապետեանի ժամանակ տեղի ունեցած ազգային եռուզերին: Սերոբ կը տպաւորուի անոր հայրենասիրակաի քարոզչութենէն ու փոխանակ թռչուններու, այս անգամ կ՛ուզէ քիւրտ աւազակներ որսալ: Օր մը կռուի կը բռնուի անոնցմէ երկուքին հետ, կը սպաննէ մէկը, իսկ միւսը
կը փախչի:
Որպէսզի քիւրտերու վրէժխնդրութեան առարկայ դառնայ Խչէենց տունը (Սերոբի ծնողքը), հօրեղբայրը զինք կը ղցկէ Պոլիս, պանդխտութեան: 1891-ին գաղտնի ոստիկաններ կը հետաքրքրուին իրմով. կը ստիպուի անցնիլ Ռումանիա, Սուլինա քաղալը, ուր սրճարան մը կը բանայ, աւելի ետք խոհարարութեամբ կը զբաղի: 1893-ին քաղաքին մէջ քօլերայի հիւանդութիւնը խուճապ կը ստեղծէ ու ան կը մեկնի Պաթում, հոնկէ Կարին: Կ՛ընդունուի հայդուկային խումբերու մէջ ու նախ կը զբաղի Կովկասէն երկիր զէնքի փոխադրութեամբ:
1895-ին այլեւս իր ծննդավայր Ախլաթի շրջանին մէջ է ու կը կազմակերպէ ժողովուրդի ինքնապաշտպանութիւնը. բոլորին կը քարոզէ. տղա՛ք, առանց հացի մնացէք, առանց զէնքի մի՛ մնաք:
Սերոբի զինուորները Ախլաթցիներն էին ու աչքի չէին զարնէր շրջանին մէջ, աւելի դիւրութեամբ կը ցրուէին գիւղերը:


Սերոբ ծպտուած կը շրջի քաղաքէ քաղաք ու կը կազմակերպէ կոմիտէներ: Քաղցր լեզու մը եւ առիւծի սիրտ մը ունէր. իր վեհանձն բնաւորութեամբ՝ պաշտելի կը դառնայ ժողովուրդին, իսկ սարսափը՝ թուրք ու քիւրտ պէկերուն եւ աւարառու խուժանին:
Յաճախադէպ բախումներ կ՛ունենայ քիւրտ ղեկավար ուժերու հետ: Քաջաբար կը պաշտպանէ Ախլաթի գիւղերը յարձակումներու դէմ: Հայ գիւղացիութիւնը կ՛օրհնէ ‎ֆետային ու զինքը կը կնքէ Աղբիւր անունով, իսկ ուրիշներ Սերոբ Փաշա անունը կուտան իրեն: Վերեւ Աստուած, ներքեւ Սերոբ կ՛ըսէ ժողովուրդը, իսկ հայ աղջիկները հիացումով կը պատմէին անոր քաջագործութիւնները, յայտնելով թէ Աղբիւր Սերոբ մէկ ձեռով մէկ անգամէն եօթ քիւրտի գլուխ կտրեր է…:
Հրայրը՝ Մշոյ դաշտին մէջ եւ Սերոբը Սխլաթի, ինքնապաշտպանութեան ցանց մը կը կազմակերպեն Դաշնակցութեան դրօշին ներքեւ:
Կառավարութիւնը արտակարգ միջոցներու կը դիմէ ձերբակալելու համար Սերոբը, բայց չի յաջողիր: Ոստիկանութիւնը իր կատաղութիւնը կը թափէ Սերոբի ընտանիքին վրայ, կը թալանեն հարուստ Քչէի տունը, կը չարչարեն եղբայրները, որոնք վէրքեր ստանալով կ՛ազատին: Սերոբ չ՛ընկճուիր այս ամէնէն, կը շարունակէ ինքնապաշտպանութեան գործը ու կ՛ըսէ իր ընկերներուն. «Պէտք է բախտաւորները երբեմն լան, որ թշուարները մխիթարուին: Տեսէք, մեր տունը ձեզի օրինակ. ես նախ մեր տունը, Ախլաթի Խչէի մեծ օճախը քանդեցի, որ շատ մայրեր իրաւունք չունենան զիս անիծելու, ըսելով՝ մեր տունը քանդողին տունը քանդուի»:
1897-ի Փետրուարին երբ կը տեսնէ թէ իր ներկայութեան հետեւանքով կը վտառուի Սոխորդ գիւղը, Սերոբ իր ապաստանարանը կը փոխադրէ Նեմրութի բարձր սարերը: Թաքստոցէն իջնելով կը շանթահարէ մատնիչներ, ջարդարարներ, ոստիկաններ: Բազմաթիւ մատնիչներու եւ կրօնափոխ հայրեու գլուխը կը կտրէ, լրտեսութիւնը կը մեղմանայ անոր հարուածներուն տակ, իսկ իսլամութիւն ընդունողնեերէն շատեր կը վերադառնան իրենց ազգութեան գիրկը:
Անվերջ հետապնդումներէ ազատելու համար: Սերոբ կ՛երթայ Սասուն, իր քաջարի կնոջ Սօսէին հետ: Իբրեւ պարագլուխ հոն կ՛աշխատի ֆետայիներուն հետ: Սասունի մէջ Գուրգէնն էր (Պաղտասար Մալեան) որ կը ղեկավարէր յեղափոխական շարժումը եւ Սերոբին լաւագոյն աջակիցը կը դառնայ: Գուրգէն մտաւորական կարողութիւններ ունէր. ան նաեւ ռուս բանակին մէջ զինուորութիւն ըրած էր, տեսակ մը օղակ կը կազմէր ֆետայիներու եւ ժողովուրդին միջեւ: Գուրգէնի մահէն ետք, ղեկավարութեան տեսակէտէն կը դժուարանայ Սերոբի գործը, բնաւորութեամբ խիստ էր եւ Սերոբի մէջ կային հռչակ ունեցող տեղական իշխաններ:
Պիթլիսի կուսակալը հետամուտ էր վերջ տալու Սերոբի կենաքին, այն համոզումով թէ պիտի կրնայ յեղափոխական շարժումը քանդել Դուրան-Բարձաւանդակի շրջանին մէջ, ուստի կը դիմէ դաւադրական միջոցի մը: Հայ մատնիչի մը օգնութեմբ, կառավարութիւնը կ՛իմանայ Սերոբի թաքստոցը՝ Կէլեէկուզան ու կը պաշարէ հազարէ աւելի զօրքով եւ քիւրտերով 1899 Հոկտեմբեր 24-ին: Մատնիչը նախապէս յաջողած է ֆետայիին թոյն հրամցնել ծխախոտի միջոցով: Սերոբ կը կռուի իր ընկերներով, թշնամիին մեծ վնասներ պատճառելով: Ֆետայիները կը յաջողին ճեղքել թշնամի շղթան, բայց վիրաւորուած էր Սերոբ, որուն զէնքը առնելով կռիւը կը շարունակէ կինը՝ Սօսէն: Թշնամին վրայ կը հասնի, կը սպաննուին նաեւ Սերոբի 12 տարեկան կոռիւն՝ Յակոբը: Սերոբի երկու եղբայրները եւ չորս հայդուկներ: Գազան Խալիլը ֆետայիին գլուխը կտրելով կը ղրկէ Բաղէշ, անոր ընկերացնելով նաեւ վիրաւոր կինը՝ Սօսէն: Բաղէշի մէջ Խուժանը խրախճանքներ կը կատարէ՝ ցիցի մը վրայ անցուցած յեղափոխականին գլխուն շուարջ…
Ի վերջոյ Սերոբի գլուխը կը յանձնուի հայոց Առաջնորդին, որ վանքի սպասաւորի մը հետ միասին, գիշեր ժամանակ, կը թաղէ զայն եկեղեցիին մէջ անկիւնը:
Հետագային Գէորգ Չաւուշ եւ Անդրանիկ լուծեցին Սերոբի վրէժը, ձեռք անցնելով հայ մատնիչը եւ Պշարէ Խալիլը: Անոնց արժանի պատիժը տրուեցաւ, իսկ Խալիլին գլուխը կտրուեցաւ:
Աղբիւր Սերոբ Տարօնի շրջանին մէջ առաջին հայդուկն էր, որ այնքան մեծ ժողովրդականութիւն շահեցաւ: Իր չարքաշ կեանքը, խիստ կարգապահութիւնը եւ քաջագործութիւնները տեսակ մը դպրոց եղան իր զինուորներու պատրաստութեան համար, որոնք հետագային աւելի տարածեցին հայ յեղափոխականի զէնքի համբաւը եւ արիութիւնը:
Հայ աշուղներ երգեր յօրինեցին Սերոբի յիշատակին, իսկ բանաստեղծներ անոր փառքը հիւսեցին.
Նէմրութայ սարը հազար ակն ունի
Հազարն էլ Մըշու դաշտն ի վայր կ՛երթայ…
Մենակ Աղբիւրի աղբիւրը սրտի,
Խեղճ ժողովուրդի սրտի մէջ կ՛երթայ-
Ազատ օրերի, դալար օրերի,
Ծարաւ վարթանի սրտի մէջ կ՛երթայ…
Հրայր՝ Աղբիւր Սերոբի մասին
«Բաբշէնի կռիւը, որը համահաւասար է Խանասօրին, Խաստուրի, Բանակի ընդհանրումներուն, եւ գուցէ անոնք չհասնին դեռ այդ ճակատամարտին, նսեմանեն սորա առջեւ, եթէ համեմատութեան դնենք տեղը, դիրքը եւ թշնամւոյ անհամեմատ ոյժը:
Բաբշէնը, Բաղէշէն կէս ժամ հեռաւորութեամբ գիւղ մ՛է: Սերոբ իր կտրիճ հայդուկներով հոն կը գտնուէր, խումբը կը բաղկանար 14 հայդուկներէ: Դաւաճաններու դաւերով՝ առաւօտեան լուսաբացին պաշարման վիճակի մէջ դրուեցաւ Բաբշէնը: Սերոբ իր խրոխտ ձայնով ազդու հրահանգներ կ՛որոտար հայդուկներին. կը դիտէր նոցա դիրքերը ու կ՛ըսէր. մի վհատի՛ք, Աստուած մեր կողմն է, յաղթութիւնը մեր բաժինն է: Կարկուտի նման կը տեղային գնդակները. հասան թնդանօթաձիգ զօրքեր, երբ մի քանի զօրապետեր ու զօրքեր զոհ տուին: Մինչեւ երեկոյեան մութը տիրելուն՝ հազիւ կրցան 12 թնդանօթ արձակել:
Վերջապէս երկերեցաւ կռիւը մինչեւ երեկոյեան մութը տիրելուն, մեր հայդուկներուն միակ զոհը Սարգիսն էր: Իսկ թշնամին կորսնցուց 60-70 հոգի: Երեկոյեան մութը վերջ տուաւ կռուին, ոտքի ելան հայդուկները գոհ սրտով, բայց թշնամին պաշարման մէջ կը պահէ կռուոյ դաշտը, սպասելով երկրորդ օրուայ լուսաբացին: Առին անմահ Սարգիսի զէնքերն ու գոյքերը, համբուրեցին նրա արիւնոտ ճակատը եւ վար իջան Բլրակէն: Սերոբը իր հայդուկներով ազատեցաւ եւ հոն կանգնեց յաղթութեան կոթող մը»:
Դրօշակ, 1912 թիւ 7-8 Հրայր
Սերոբ Փաշայի Երգը

Ով որ քաջ է ի՞նչ կը սպասէ,
Արդէն ժամանակն է թո՛ղ գայ,
Մահ-պատերազմի օրհաս է,
Ո՛վ որ անվախ, քաջ է թո՛ղ գայ:

Կամ կռուելով մեռնինք անցնինք,
Կամ զէնքով փրկութիւն ստանանք,
Կռուելով փրկենք հայրենիք,
Ազնիւ մտածողը թո՛ղ գայ:

Մերթ Սասնոյ մէջ, մերթ ի Սիփան
Կռիւ անենք միշտ անխափան,
Կռուելով փրկենք Հայաստան,
Այս յոյս ունեցողը թող գայ:

Այս հինգ դար է մեզ կը սպաննեն,
Բռնի կրօնքէ մեզ կը հանեն,
Մեր կին աղջիկները կը տանեն,
Պատիւ ունեցողը թող գայ:

Քարէ հոգի, երկաթէ մարդ,
Հալածէ, թո՛ղ վատը նամարդ,
Անվախ՝ քարի տակ չոքողը,
Անսխալ խփողը թո՛ղ գայ:

Վերջապէս մենք ունինք կռիւ,
Զէնքով պիտ՛ մաքրենք մեր հաշիւ.
Մեր հայրենեաց փառք ու պատիւ,
Սերոբ փաշան սիրողը թո՛ղ գայ:

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets