ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

05.12.2013

ՄՈՒՇԵՂ ԵՎ ՊԱՊ*

Հայոց աշխարհի այդ ծանր օրերին Վասակ սպարապետի որդի Մուշեղ Մամիկոնյանը գտնվում էր Հունաց աշխարհում։ Նա հավաքել էր հայ ազատներից բաղկացած մի զորագունդ, գնացել էր հունաց թագավորի մոտ խնդրելու, որ նա իր մոտ պատանդ տարված Արշակ թագավորի որդուն՝ Պապ արքայազնին ազատ արձակի, թագավոր կարգի իր հոր փոխարեն Հայոց աշխարհի վրա։ 
Հունաց կայսրը բավարարում է Մուշեղի և հայ ազնվականների ցանկությունը։ Նա Հայաստանի վրա թագավոր է կարգում Պապ արքայազնին, միաժամանակ ռազմական մեծ օգնություն ցույց տալիս հայերին։ Նա Պապի և Մուշեղի հետ միասին Հայաստան է ուղարկում Տերենտ անունով ստրատելատին1 և Ադե անունով կոմսին՝ վեց հարյուր բյուր զորքով, որպեսզի նրանք Պապին հաստատեն Հայոց աշխարհի արքայական գահին, իսկ զորքը օգնի հայերին պարսիկներին երկրից դուրս քշելու համար։ 
Պապն ու Մուշեղը հունաց զորքի հետ գալիս են հասնում Հայոց աշխարհ, Մուշեղը իր հոր՝ Վասակի փոխարեն դառնում է Հայոց աշխարհի զորավար սպարապետ։ 
Հայոց աշխարհի բոլոր այն նշանավոր մարդիկ, որոնք չէին ենթարկվել պարսիկներին, փախել կամ թաքնվել էին, գալիս, հավաքվում են իրենց նոր թագավորի շուրջը։ Բոլորը երկրով մեկ սկսում են փնտրել Ներսես Մեծ հայրապետին, որի իմաստուն խորհուրդներին, օգտակար խրատներին, ջերմեռանդ աղոթքներին ու օրհնությանը կարոտ էին իրենք։ 
Ներսես կաթողիկոսին փնտրելու է դուրս գալիս անձամբ ինքը՝ Պապ թագավորը, հայոց ավագանու հետ։ Նրանք գտնում են Մեծ Ներսեսին, խնդրում, աղաչում, որ հայր լինի բոլոր հայերին, իր իմաստուն խորհուրդներով ու օգտակար խրատներով զորավիգ լինի իրենց, վերադառնա արքունի բանակը։ 
Մեծ թախանձանքների ու ջանքերի գնով նրանց հաջողվում է մի կերպ համոզել Ներսեսին վերադառնալ, որովհետև Գնելի սպանությունից ի վեր նա թողել հեռացել էր արքունի բանակից և երբեք չէր վերադարձել։ 
Պապը մեծ ուրախությամբ և ցնծությամբ հայոց ավագանու հետ Ներսես կաթողիկոսին բերում է արքունի բանակ։ Ներսեսը դառնում է հայոց թագավորի, ավագանու և առհասարակ ամբողջ ժողովրդի հոգևոր վերակացուն ու խրատատուն, կարգադրիչն ու իմաստուն առաջնորդը։ 
Մուշեղ սպարապետը հավաքում է հայոց ցրված զորքերը, կարգի է բերում զորագնդերը, բաժանում ըստ զորատեսակների, սպառազինում և կազմակերպում մեծ զորահանդես։ Հայոց զորքը, բաղկացած տասը հազար ընտիր ու լավ սպառազինված մարտիկներից, գունդ առ գունդ, ծածանվող դրոշակներով ու բացված զինանշաններով հանդիսավոր կերպով անցնում են Պապ թագավորի, Ներսես կաթողիկոսի, Տերենտ և Ադե հույն զորագլուխների առջևից, շարժելով նրանց ոգևորությունն ու հիացմունքը։ 
Հայոց Պապ թագավորը մեծ շնորհակալություն է հայտնում Մուշեղ զորավարին՝ լավ կազմակերպված, սպառազինված և մարտունակ զորքի համար, նրան արժանացնում մեծամեծ պարգևների։ Նրան շնորհակալություն են հայտնում նաև հունաց հրամանատարները, իսկ Ներսես Մեծ հայրապետը մեծ գորովանքով օրհնում է Մուշեղ սպարապետին, ասում. 
— Թող Քրիստոս տերը քեզ օրհնի, քեզ հաջողություն տա, քեզ հաղթության շնորհի քո ամբողջ կյանքում, քո ձեռքով, քո տոհմի ձեռքով թող նա փրկի Հայոց աշխարհը մինչև հավիտյան։ 
Մուշեղն այնուհետև հայոց զորքը կազմ ու պատրաստ հանում է զորարշավի, իբրև առաջապահ՝ Պապ թագավորից ու հունաց կայսերական զորքից առաջ է անցնում, շարժվում, գալիս հասնում է Հայաստանի միջնաշխարհը։ Այստեղ նա կռվի է բռնվում պարսից Զիկ և Կարեն զորավարների հետ, նրանց սպանում, իսկ ամբողջ պարսից զորքը սրի քաշում։ Ապա առաջ շարժվելով հասնում է մինչև Հայաստանի բուն սահմանը՝ Ատրպատականի Գանձակ քաղաքը, ամբողջ երկիրը թշնամուց հետ գրավում և իր ձեռքին պահում։ 
Իսկ Հայոց Պապ թագավորը հունաց զորքի հետ գալիս, պարսիկներից հետ է գրավում Հայաստանի բոլոր ամուր բերդերը, այդ թվում նաև Կոգի գավառում գտնվող Դարոյնք բերդը, որը, շնորհիվ հավատարիմ բերդապահների, անառիկ էր մնացել պարսից բազում հարձակումներից։ Այստեղ էին կենտրոնացված Արշակունի թագավորների գանձերի մեծ մասը, որը և ամբողջապես հանձնվում է Պապ թագավորին։ Հունաց կայսերական զորքի մի մասը տեղավորվում է Եռանդում և Բախիշում, իսկ մնացած մասը բաշխում են Հայոց աշխարհի մնացած բոլոր գավառների վրա։ 
Այս ընթացքում ուրացող Մեհրուժան Արծրունուն դարձյալ հաջողվում է մի ձիով փախչել և ապաստանել Պարսկաստանում։ 
Մուշեղ զորավարը սկսում է շրջել երկրով մեկ և չարաչար պատժել հավատուրացներին և հայրենիքի դավաճաններին։ Նա ամենից առաջ ավերում ու ոչնչացնում է այն մազդեզական ատրուշանները, որոնք կառուցել էին ուրացող Վահանն ու Մեհրուժանը. ապա բռնել է տալիս հավատափոխ եղած մազդեզականներին և հրամայում նրանց խորովել նույն մազդեզական ատրուշանների կրակների վրա։ Բռնում և չարաչար պատիժներով սպանում է բոլոր այն բերդակալներին, որոնց Շապուհը հանձնարարել էր պահել ու հսկել հայ նախարարների կանանց։ Բայց ամենից դաժան պատժի է ենթարկում այն նախարարներին և իշխաններին, որոնք անցել էին պարսիկների կողմը և պարսից թագավորի պատիվներին արժանացել։ Մուշեղը ձերբակալում է նրանց, մորթազերծ անել տալիս և նրանց տիկ հանած մորթիների մեջ խոտ է լցնել տալիս և կանգնեցնում պարիսպների վրա ի ցույց մարդկանց։ Նա դրանով լուծում էր նաև իր հոր՝ մորթազերծ արված Վասակի մահվան վրեժը։ 
Երկրում ամենուրեք վերակառուցում ու վերանորոգում են թշնամու ավերած բոլոր եկեղեցիները, բերդերը, կամուրջները, հայոց թագավորությունն աստիճանաբար նորոգվում է, ընկնում հունի մեջ։ Ներսես կաթողիկոսը կարգավորում է եկեղեցական ծիսակարգն ու պաշտամունքը, վերանորոգում աղքատանոցները, հիվանդանոցները, դպրոցները, իր իմաստուն խորհուրդներով նպաստում թագավորության ամրապնդմանը։
-----------------------------
* Այս ամբողջ գլուխը շարադրված է հիմնականում Փ. Բուզանդի, մասամբ և Մ. Խորենացու «Հայոց պատմություն» գրքերի հիման վրա։
1 Սպարապետ, զորավար, զորահրամանատար։

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets