ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

26.12.2013

ՄՈՒՇԵՂ ԵՎ ԽՈՍՐՈՎ**

Պարսկաստանում Սասանյան Որմիզդ թագավորի զորավար Վահրամ Մերհեվանդակ իշխանը ապստամբում է իր թագավորի դեմ։ Առիթից օգտվելով, պարսից մյուս նախարարները սպանում են իրենց թագավոր Որմիզդին և փոխարենը թագավորեցնում նրա որդուն՝ Խոսոովին։ Վերջինս փախչում է իր աշխարհից և ապստամբ Վահրամի դեմ կռվելու համար, նախարարների խորհրդով, հունաց Մորիկ կայսրից օգնություն է խնդրում։ 
Մորիկը մեծ զորք է ուղարկում Խոսրովին օգնելու։ Խոսրովին օգնելու են ելնում նաև, հայոց զորքերն ու նախարարները՝ Մուշեղի գլխավորությամբ։ 
Կռվից առաջ Վահրամ Մեհրեվանդակը պատգամավոր է ուղարկում Մուշեղի մոտ հատուկ հրովարտակով, գրելով հետևյալը. 
«Ես այնպես էի կարծում, թե երբ ես ձեր թշնամիների դեմ եմ կռվում, դուք ինձ օգնության կգաք, և մենք միասնական ուժերով մեջտեղից կվերացնենք տիեզերական պատուհաս դարձած Սասանյանների իշխանությունը։ Մինչդեռ դուք զորք եք ժողովել և ձեր թշնամու կողմն անցած՝ իմ դեմ եք ելել պատերազմի։ Դուք, հայերդ, որ այսքան տարի կռվել եք Սասանյանների դեմ, նրանց, որոնք վերացրել են ձեր երկիրն ու իշխանությունը, հիմա ինչպես եք դարձել նրանց դաշնակից և ելել իմ դեմ։ Իմացեք, եթե Խոսրովը հաղթի, ապա նա, հունաց թագավորի հետ միասին, ձեզ մեջտեղից կվերացնեն։ Ուստի ինձ հաճելի կլինի, որ դուք դրանցից հեռանաք, միանաք ինձ, ինձ օգնեք։ Եթե ես հաղթեցի, երդվում եմ մեծ աստված Արամազդով, արեգակով, լուսնով, հրով, ջրով, Միհր աստվածով և բոլոր աստվածներով, որ ձեզ կտամ հայոց թագավորությունը, և դուք, ում կամենաք, նրան կդարձնեք ձեզ թագավոր։ Ես ձեզ կվերադարձնեմ նաև ձեզանից խլած բոլոր երկրները և բոլոր ծախսերը կհոգամ, մինչև ձեր թագավորությունը հաստատվի»: 
Մուշեղն ու մնացած հայ նախարարները Վահրամի հրովարտակը թողնում են անպատասխան։ 
Վահրամը երկրորդ անգամ է թուղթ ուղարկում Մուշեղին, այս անգամ արդեն՝ սպառնալիքներով։ 
«Ես ձեզ գրեցի, որ հեռու մնաք Սասանյաններից, ձեզ խոստացա ձեր երկրները, թագավորություն և գանձեր, իսկ դուք լսել չուզեցիք և անգամ չբարեհաճեցիք պատասխանել։ Այդ դեպքում վաղը առավոտյան ես ձեզ ցույց կտամ իմ զրահավորված փղերը, իրենց վրա նստած սպառազեն քաջերով, որոնք հաստաձիգ աղեղներից ձեզ վրա կտեղան երկաթակուռ նետեր՝ պողպատե սլաքներով, ես ձեզ ու Խոսրովին ցույց կտամ հզոր ու սպառազեն երիտասարդ այրերի, արագընթաց արաբական նժույգների, պողպատակուռ տապարների և սուսերների ուժը»։ 
Մուշեղը նրան պատասխանում է այսպես. 
«Աստված ո՛ւմ կամենա, թող նրան տա, բայց դու ինքդ ես զղջալու և ոչ թե մենք։ Եվ ճանաչիր քեզ, պոռոտախոս մարդ, որ հույսդ դրել ես ոչ թե աստծո, այլ քո քաջության ե փղերի զորության վրա։ Եթե աստված կամենա, վաղը քո փղերի բազմությունը կցրվի ամպերի նման, քո զորությունը հողմի բերան ընկած փոշու պես կվերանա, և քեզ մոտ եղած արքունի գանձերը արքունիք կգնան»։ 
Վաղ առավոտյան հակառակորդ զորքերը ճակատ են կազմում, և սկսվում է մի ահեղ ճակատամարտ։ 
Ապստամբ Վահրամը չի կարողանում դիմանալ հունաց, հայոց և պարսից զորքերի ճնշմանը, դիմում է փախուստի։ 
Հույն և հայ զինվորները քաջաբար մարտնչում են փղերի դեմ, շատ ւիղերի ու փղապան զինվորների կոտորում, շատերին էլ գերում, բերում են Խոսրովի մոտ։ 
Նրանք մտնում են Վահրամի զորքերի լքած բանակատեղին, Վահրամի վրանում գտնում մեծաթիվ արքունի գանձեր, ավարի են ենթարկում ամեն ինչ։ Խոսրովի պարսից զորքը թալանված արքունի գանձերից կարողանում է մի մեծ մաս ազատել և բերել Խոսրովին։ Հաղթանակած Խոսրովը հաստատվում է իր թագավորության վրա։ 
Ապա Խոսրովը հրամայում է Վահրամի գերված ձիավոր և փղահեծյալ զինվորներին մերկացնել, ձեռները ուսերի վրա կապել և գցել գերված փղերի ոտների տակ, ոտնակոխ անելով, սպանել։ 
Հաջորդ օրը, երբ Խոսրովի նախարարները նրան ակնարկում են, որ հունաց զինվորները Վահրամի վրանից արքունի գանձերի մեծ մասը ավարի են ենթարկել, նա չի ցավում դրա համար, այլ ասում է. 
— Բայց ինձ անհանգստացնում է այն, որ կենդանի մնաց տիրատյաց Վահրամը և գնաց։ Նա քաջ մարդ է և վերստին կարող է զորք գումարել արևելքի քաջ ազգերից և հարձակվել մեզ վրա։ 
Խոսրովին իր մարդիկ պատասխանում են. 
— Այդ տիրատյացին հայերն ազատեցին, մենք մեր աչքով տեսանք, թե ինչպես նրան Մուշեղ Մամիկոնյանը բռնեց, ապա նրան երիվար ու զենք տվեց և ազատ արձակեց։ 
Խոսրովի մարդիկ վախենալով Մուշեղի ուժից ու բնավորությունից, իրենց արքայի մոտ դիտմամբ ամբաստանում են նրան։ Իսկ Խոսրովը, որովհետև տարիքով դեռ մանուկ տղա էր, խակ ու անփորձ, փոխանակ քննելու իրողությունը, հավատ է ընծայում բանսարկուներին և ասում. 
— Կանչեք այստեղ Մուշեղին, ոտ ու ձեռը կապեք, մինչև ես նրա մասին հաղորդեմ հունաց կայսրին։ 
Նույն պահին նա մի հուշագիր է գրել տալիս, հանձնում սուրհանդակին, որ տանի, տա Մուշեղին։ Հուշագրում ասված էր. «Շտապ եկ ինձ մոտ, կարևոր գործ կա»։ Ապա Խոսրովը հրամայում է իր թիկնապահներին. 
— Պատրաստ կացեք, հենց որ նա գա, ես ձեռով նշան կանեմ, դուք անմիջապես ձեռները կոլորեք, կկապեք նրան։ Բայց ուշադիր եղեք, որովհետև նա քաջ մարդ է, հանկարծ չլինի, որ նա ինձ սպանի կամ ինքը սպանվի, ես նրա համար պատասխանատու եմ կայսրի առաջ։ 
Նույն ձևով Խոսրովը պատվիրում է նաև դռնապաններին. 
— Զգույշ եղեք, հենց որ Մուշեղը մոտենա իմ վրանի դռանը, նրա մեջքի գոտին ու սուսերը վրայից կհանեք, կասեք թե՝ թագավորի մոտ զենքով մտնելու իրավունք չկա։ 
Մուշեղն այդ ժամանակ շարել էր իր զորքը և մեջը մտած՝ հաշվում էր, թե կռվից հետո քանիսն են կենդանի մնացել և քանիսն են ընկել պատերազմում։ Այդ պահին նրան է մոտենում Խոսրովի սուրհանդակը, ողջունում և հանձնում արքայի նամակը։ Մուշեղը վերցնելով նամակը, հարցնում է սուրհանդակին, 
— Ողջույն է և խաղաղություն։ 
— Ողջույն է և խաղաղություն, — պատասխանում է սուրհանդակը, — բայց ես ուրիշ բան չգիտեմ, ինձ միայն հրամայված է, որ քեզ շատ շտապ կանչեմ։ 
Մուշեղը սկսում է արագ զինվել ու պատրաստվել, մտածելով, թե գուցե պատերազմի գործ կա կամ գուցե իր վաստակի ու ծառայության համար թագավորն իրեն պարգևներ է շնորհելու, բոլոր դեպքերում պետք է զինված ներկայանալ։ Մուշեղը իր հետ վերցնում է նաև երկու հազար լավ սպառազինված զինվորներ, որոնք քաջահմուտ հեծյալներ էին և ընտիր պատերազմողներ։ 
Մուշեղը թագավորի հրավերի մասին գրավոր հայտնում է նաև հունաց զորավար Հովհան Պատրիկին և խնդրում նրա թույլտվությունը։ Հունաց զորավարը թույլատրում է և հրամայում է Մուշեղին՝ գնալ զորքով և սպառազինված։ 
Երբ Մուշեղն իր զինված գնդով մտնում է Խոսրով արքայի բանակատեղին և մոտենում արքունական վրանին, արքունիքից հրաման է գալիս. 
— Այդքան բազմությամբ առաջ մի գնա. զորքը թո՛ղ հեռվում նստի, իսկ դու մի քանի մարդկանցով ներկայացիր արքային։ 
Մուշեղը զանց է առնում հրամանը և իր զինված գնդով մոտենում արքունի խորանին։ Պարսից զորքը սպառազինված շրջապատել էր արքունի խորանը։ Մուշեղը իջնում է ձիուց և հիսուն զինված տղամարդկանց հետ մտնում արքունի խորանը, իսկ նրա զորքը զինված ու ձիեր հեծած մնում է խորանի մոտ կանգնած։ Պարսից թագավորն ու նրա զորքը տեսնելով Մուշեղի սպառազինված գունդը և նրա զինված հիսուն թիկնապահներին, սարսափում են ու փորձում իրենց նենգությունը ծածկել։ Երբ Մուշեղը ուզում է խորան մտնել, դռնապանները մոտենում են նրան և առաջարկում. 
— Քանդիր մեջքիդ գոտին, սուսերդ հանիր, մերկացիր քո զենք ու զրահից, որովհետև իրավունք չկա թագավորի մոտ զինված մտնել։ 
Մուշեղի սիրտը կասկած է ընկնում, նա իրեն պատրաստ է պահում անակնկալ հարձակման, ապա դռնապաններին խստորեն պատասխանում. 
— Ես իմ մանկությունից սննդակից եմ եղել թագավորներին, այդպիսիք են եղել նաև իմ նախնիներն ու հայրերը։ Ես այժմ եկել հասել եմ արքունի դռանը՝ այս հանդիսավայրը, և դուք ինձ ասում եք, թե հանեմ իմ վրայից իմ զենք ու զրահը, մերկանամ, քանդեմ հանեմ իմ մեջքից իմ գոտին ու թուրը, որոնք իմ տանը ուրախությունների պահին անգամ իմ վրայից չեմ հանում։ Եվ մի՞թե ես արժանի եմ ենթարկվելու պարսիկներիդ չարությանը։ 
Մուշեղը մեկին հրամայում է՝ գնալ իր կտրիճների մոտ և զորքն առաջ բերել իրեն օգնության, ապա շուռ է գալիս ու գնում։ 
Թագավորին անմիջապես իրազեկ են պահում, թե Մուշեղը չկամեցավ զինաթափված ներս գալ, հետ դարձավ գնաց։ Խոսրովը երկյուղով հրաժարվում է իր չար մտադրությունից, կարգագրում. 
— Այժմ մեր խորհուրդը հարկ չկա իրագործելու, կանչեք, թող ներս գա, ինչպես ինքն է կամենամ։ 
Մուշեղին հետ են կանչում, ասում. 
— Հրաման կա ներս մտնես, ինչպես ինքդ ես կամենում։ 
— Թող տեսնենք, ինչ բարի խորհուրդ է ուզում ինձ տալ արքայից արքան, — ասում է Մուշեղը և յոթ զինված տղամարդկանց հետ մտնում է արքունի խորանը, արքայի առաջ խոնարհվում, երկրպագում, ապա ոտի կանգնում։ 
Իսկ արքան ոչ ձեռ է մեկնում Մուշեղին ողջունելու, ոչ եռանդով ընդունում նրան, այլ սառած մնում է կանգնած։ Խոսրովը երկյուղից չի կարողանում հրաման տալ, ինչ որ նախապես մտածել էր ու պայմանավորվել և այդպես մնում է մոլորված կանգնած։ 
Մուշեղը տեսնելով արքայի սառը վերաբերմունքը, լուռ շրջվում է, արագ դուրս գալիս խորանից, հեծնում ձին ու հեռանում։ 
Այդ տեսնելով Խոսրովը, խիստ վախեցած իջնում է իր գահույքից, խորանից ելնում դուրս և իր նախարարներից մեկին ուղարկում Մուշեղի հետևից, նրան տալով կնքված աղ, իբրև երդման նշան և հետևյալ պատգամը. 
— Այստեղից պատվով ու մեծարանքով գնա և վատ բան մի մտածիր մեր մասին։ 
Մուշեղը ուշադրություն չի դարձնում նրա պատգամին, հրաժարվում է նախարարի ուղեկցումից ու մեծարանքից և շարունակում է իր ճանապարհը։ Մուշեղը մեկ մտածում է հետ դառնալ, մտնել արքայի խորանը, սպանել Խոսրովին, մանավանդ, որ արքայի խորանի շուրջը կանգնած իր զինվորներն էլ վրդովված էին և կամենում էին խռովություն բարձրացնել, բայց հրաժարվում է այդ մտքից և իր գնդի գլուխն անցած՝ շարունակում է իր ճամփան։ Ճանապարհին Մուշեղին է հանդիպում Խոսրով թագավորի թիկնապահներից մեկը։ Մուշեղը հրամայում է բռնել նրան և իրենց հետ տանել։ 
Մուշեղն սկսում է հարցաքննել թիկնապահին և երդումով սպառնալ, որ եթե նա չխոստովանի իր թագավորի մտադրությունը, ապա կսպանի նրան։ Թիկնապահը երդվեցնում է Մուշեղին՝ իրեն չհանձնել թագավորի ձեռը, և ինքը ամեն ինչ կպատմի։ Մուշեղը երդվում է, և թիկնապահը նրան հայտնում է Խոսրովի դավադիր խորհուրդը։ 
Հաջորդ օրը առավոտյան, Մուշեղն իր հետ է վերցնում Խոսրովի գերված թիկնապահին և գնում հույն զորավար Հովհան Պատրիկի մոտ, հայտնում նրան Խոսրովի դավադրության մասին, և իբրև կենդանի վկա նրա առաջ կրկին խոստովանեցնում Խոսրովի թիկնապահին։ 
Հունաց բոլոր իշխաններն ու զորքերը սաստիկ վրդովվում են, բայց և հիշելով իրենց կայսրի՝ Խոսրովին տված երդումը, որոշում են առայժմ գաղտնի պահել դավադրության լուրը և միայն նամակով այդ մասին տեղյակ պահել իրենց Մորիկ կայսրին։ 
Մուշեղը դառնությամբ դիմում է բոլորին և ասում. 
— Եթե Խոսրովը չսպանվի, ապա լավ իմացեք, նրա ձեռով են կորչելու ձեր Հռոմեական տերության բոլոր երկրները։ 
Հունաց իշխանները որոշում են Մորիկ կայսրին ուղարկել Վահրամից ավար առած պարսից արքունիքի գանձերն ու դրա հետ նաև ամբաստանության թուղթ Խոսրովի դավադրության մասին։ 
Եվ երբ հունաց չորս հարյուր զինվորներից բաղկացած ջոկատը պարսից արքունիքի գանձերով ու ամբաստանության թղթով ընկնում է ճանապարհ և գնում Հունաց աշխարհը, այդ մասին լրտեսների միջոցով իմանում է Խոսրովը։ Նա սաստիկ դառնացած, գաղտնի զորք է ուղարկում հունաց ջոկատի հետևից, հրամայում բոլորին կոտորել, խլել ու հետ բերել իր արքունի գանձերը։ Այդ մասին իմանում են հունաց զորավարները, որոնք իրենց հերթին են զորք ուղարկում Խոսրովի պատժիչ զորքի հետևից։ 
Պարսից զորքը դեռ հունաց ջոկատին չհասած, ենթարկվում է իրեն հետապնդող հույների հարձակմանը և գլխովին բնաջնջվում։ 
Հունաց ջոկատը գնում է Հունաց աշխարհ, Մորիկ կայսրին հանձնում գանձերն ու Խոսրովին ամբաստանելու թուղթը։ 
Մորիկ կայսրը մեծ շնորհակալությամբ ընդունում է գանձերն ու նվերները, բայց զանց է առնում Խոսրովի դեմ եղած ամբաստանությունը և իր դեսպանի միջոցով հայտնում Պարսից աշխարհում գտնվող իր իշխաններին. 
— Եթե չապահովեք Խոսրովի անձի անվտանգությունը, ապա ձեր գլխով պատասխան կտաք դրա համար։
------------------------------------------------------
* Այս ամբողջ վիպաշարը, բացի «Մուշեղ և Խոսրով» գլխից, շարադրված է Հովհան Մամիկոնյանի «Տարոնի պատմության» հիման վրա:
** Շարադրված է ըստ Սեբեոսի պատմության։

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets