ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

09.02.2014

ՎՐԻԺԱՌՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅ ՔՐՄԵՐԸ. ՀԱԿՈԲ ՄԵԼՔՈՒՄՅԱՆՑԸ՝ ՆՈՒՅՆ ԻՆՔԸ ՅԱՂՈԻԲ ՏՅՈՒՐՅԱ ԶՈՐԱՊԵՏԸ

Այն, ինչ հայ ժողովուրդը տեսավ ու ապրեց 1915 թվականին, ոչ մի ժողովուրդ, ոչ մի ժամանակ չի տեսել ու ապրել։

1914-ի դեկտեմբերի 9-ին Թուրքիայի ռազմական նախարար, բանակի գեներալ Էնվեր փաշան 90 հազարանոց բանակով, քրդական հեծյալ կորպուսով Կովկասյան ճակատ շարժվեց, որպեսզի, ինչպես ինքն էր հոխորտում «ռուս ճերմակաոռներին Սեւ ծովից դենը» շպրտի։ Սարիղամիշի ճակատամարտում ցարական զորամիավորումները, որոնց շարքերում Անդրանիկի, Դրոյի, Համազասպի, Քեռու հրամանատարությամբ հայկական չորս կամավորական ջոկատ էր մարտնչում, 70 հազար ասկյար ոչնչացրին, մնացածները սառնամանիքին չդիմացան, փախան։ Էնվերի կյանքը վերջին պահին թուրքական բանակի մի հայ հիսնապետ՝ Հովհաննեսը փրկեց։ Ռազմական նախարարը համբուրեց նրա ճակատը, տեղնուտեղը հարյուրապետի կոչում շնորհեց։ Անփառունակ նահանջի ճանապարհին՝ Կարինում, Վանում, որի նահանգապետը՝ Ջեւդեթը, Էնվերի աներորդին էր, Սեբաստիայում, Կեմերեկում, հրապարակային ելույթներում նա դրվատում էր հայ զինվորների խիզախությունն ու նվիրվածությունը, իսկ կառավարիչներին առանձին թելադրում էր գաղտնի հրահանգի սպասել, անհապաղ իրագործել։ Հրահանգը չուշացավ։
1915-ի ապրիլի 15-ին Պոլիս վերադառնալուն պես նա Թալեաթի ու Նազըմի հետ ստորագրեց Արեւմտահայաստանի ու Կիլիկիայի հայերի տեղահանության, բնաջնջման հրամանը. «…Օգտվելով պատերազմի պատեհ առիթից` վերջնական հաշվեհարդար տեսնել, Արաբիայի անապատները քշելով՝ վերացնել այդ անհարազատ տարրը…»։
Մեծ եղեռնի բոթը խորշակի պես Կովկաս հասավ, հայությունը սարսռաց, բայց ոչ թե հուսահատությամբ, այլ վրեժխնդրությամբ համակվեց։ Իսկույն եւեթ կամավորական երեք նոր ջոկատ կազմավորվեց, Գրիգոր Ավշարյանի, Հայկ Բժշկյանցի, իշխան Հովսեփ Արղությանի հրամանատարությամբ սահման փութացին։ Նույնիսկ եղավ մի պահ, երբ Անդրանիկը, Համազասպը, Դրոն, Գայը ցարական բանակն էլ հետեւում թողեցին, թուրքական կանոնավոր զորամիավորումները ջախջախելով` հասան Բերկրի, Վան, Կաղզվան, Ալաշկերտ, Մանազկերտ, Բաղեշ, Կարին, Երզնկա, ընդհուպ Մուշ մտան։
-Ախ, Լենինը, Լենինը,-մինչեւ մահ մորմոքում էր մեր հարեւանը՝ Անդրանիկի զինվոր Աբգար Մարտիրոսյանը,-հեղափոխություն չէ, ինչ ղալաթ ուզում էր աներ, բայց մի քիչ ուշ աներ։ Մենք ախր ուր որ է ազատագրելու՝ ի՜նչ եմ ասում, արդեն ազատագրել էինք Արեւմտահայաստանը□
Իհարկե, աշխարհում ոչ մի հայ չէր կարող համակերպվել բնօրրանը վերջնականապես կորցնելու իրողության հետ։ Առավել եւս` Ալեքսանդր Մյասնիկյանը։ Այդ ժամանակ նա Արեւմտյան ռազմաճակատի գլխավոր հրամանատարն էր, ու մինչ Կովկասում ռուս սպաներն ու շարքայինները ուսադիրները պոկում, զենքերը շպրտում, տուն էին վերադառնում, անսպասելի, աներեւակայելի միտք հղացավ։ Վճռեց իր զորամիավորումում կռվող հայ մարտիկներից զորախումբ կազմավորել, Հայաստան ուղարկել։ Վերեւներում համոզելը դժվար չեղավ՝ «Հայերը թուրքի դեմ վրեժ ունեն, լավ կկռվեն»։
Հետախուզական էսկադրոնի հրամանատար Հակոբ Մելքումյանցը՝ Մելքումովը, ինչպես դիմում էին ռուսները, եռանդով սրի շեղբն էր փայլեցնում, երբ նրան մոտեցավ դիվիզիայի հրամանատար Ժուկովը.
-Քեզ էդքան մի կոտորի, տուն ես գնում□
-Ե՞ս…
Մելքումյանցը ոտքի կանգնեց, նայեց Ժուկովին, երերաց։ Ու թեեւ չհավատաց, միտքն իրեն չենթարկվեց, սլացավ Շուշի, Թարթառի ափերով Խերխան հասավ։ Կտեսնի՞, այդքան տարի անց իրո՞ք կտեսնի իրենց գյուղը, Ծծաքար անձավը, Ծովատեղի աղբյուրը, որի նմանը չկար աշխարհում…
-Շատ մի ուրախացի, թթի օղի խմելու չես գնում, պատերազմը Կովկասյան ճակատում պիտի շարունակես, Մյասնիկյանի հրամանն է։
-Վա՜յ, Ալեքսանդր Ֆեոդորովիչ ջան, քո ցավը տանեմ։
Մելքումյանցը չզգաց, թե ինչպես այդքան տարի հետո շուրթերը հայերեն բառեր արտաբերեցին. երբեմն նրան թվում էր` մայրենի լեզուն մոռացել է։
-Հրամանատարը դո՛ւ ես լինելու, հայերի ցուցակը կազմի՛ր, ներկայացրո՛ւ։
Մտավ զորավան, դասակից դասակ անցավ, ու մինչ մարտախումբը կկազմավորեր, շտաբ հասավ Կովկասի գործերի արտակարգ կոմիսար Ստեփան Շահումյանի հեռագիրը. «Շո՛ւտ արեք, երկիր ենք կորցնում»։
…Հետեւում մնացին Ռիգան, Սմոլենսկը, Վորոնեժը։ Գնացքը փոխանակ դեպի Կովկաս՝ Թիֆլիս սլանալու, երկար կանգնում, տեղում պտտվում, ի վերջո ընտրում էր սպիտակգվարդիականներից ազատագրված տարածքներն ու դանդաղ, ասես վախվխելով, առաջ էր սողում։
Սամարայի կայարանում անսպասելի մի համհարզ բարձրացավ գնացք, ուղիղ Մելքումյանցին մոտեցավ.
-Թուրքեստանի ռազմաճակատի հրամանատարը ձեզ իր մոտ է հրավիրում։
Մելքումյանցը չկարողացավ սքողել տարակուսանքը՝ Ֆրունզեն ի՞նչ գործ ունի իր հետ։
Բարեբախտաբար, շտաբը հենց կայարանում էր` փակուղի մտած մի վագոնում։
Միխայիլ Վասիլեւիչը տեղից վեր կացավ երկար, ջերմորեն սեղմեց ձեռքը, աթոռ առաջարկեց:
-Մենք ձեզ վաղուց էինք սպասում, Յակով Արկադեւիչ, դուք որտե՞ղ եք մեծացել։
-Աշխաբադում, դե՛, որբ եմ եղել, բայց ազգությամբ հայ եմ.
-Գիտեմ, գիտեմ, տեղական ի՞նչ լեզուների եք տիրապետում։
-Տաջիկերենին, ուզբեկերենին…
Ռազմաճակատի հրամանատարը բացեց թղթապանակը:
-Թուրքմեներենը մոռացաք…
Մելքումյանցը ապշեց՝ Կարմիր բանակը նոր-նոր էր կազմավորվել, գաղտնի բաժինը ե՞րբ էր հասցրել իր մասին այդքան տեղեկություն հավաքել։
-Մի խոսքով,-Ֆրունզեն ոտքի կանգնեց,-մենք ձեզ պահում, բասմաչների դեմ կռվի ենք ուղարկում…
-Ոնց թե, ախր…
Ռազմաճակատի հրամանատարը ձգվեց, ուղղեց համազգեստը:
-Ընկեր սպա, մոռացեք ցարական կարգերը, Կարմիր բանակում հրամանը չեն քննարկում, կատարում են…
♦♦♦
Էնվեր փաշան թերեւս միակն էր իթթիհատական պարագլուխներից, որ չհաշտվեց, չհամակերպվեց իր կուսակցության ամոթալի պարտության հետ։ Դրա պատճառն այն էր, որ ներքուստ իրեն բարձր էր դասում Թալեաթից, Ջեմալից, բոլորից։ Ինքը Բեռլինում գերմանական ռազմական ակադեմիա էր ավարտել, խալիֆի, այսինքն` մահմեդական տիրույթներում Մուհամմեդի փոխանորդի փեսան էր, վերջապես համոզված էր, որ իր ժամանակների Թուրքիայի ամենահմայիչ տղամարդն է։
Նա երկար դեգերեց Եվրոպայում, փորձեց սիրաշահել գերմանացիներին, ծառայեց անգլիական հետախուզությանը, Մոսկվայում մինչեւ անգամ կոմունիստ ձեւացավ, եւ քանի որ ոչ մի տեղ նրա մեծամոլությունը հագուրդ չստացավ, ինչպես նրան թվաց` ուժերը, կարողություններն ըստ արժանվույն չգնահատեցին, որոշեց անցնել Միջին Ասիա։ Էնվերն իր նպատակները չէր թաքցնում՝ գլխավորել բասմաչների՝ մահմեդական ծայրահեղականների խռովությունը, միացնել Պամիրից Ղրիմ ձգվող տարածքները՝ Իրանը, Աֆղանստանը, Բուխարան ու իրեն հռչակել խալիֆ։ Իհարկե, նա չէր ասում, որ քաղաքակիրթ աշխարհը ինքնակամ թողնելու, Թուրքեստանում ապաստանելու բուն պատճառը հայ վրիժառուներից խույս տալը, հետքերը կորցնելն է։ Վերջին երկու տարում նրանց գնդակները Բեռլին, Հռոմ, Թիֆլիս, Պոլիս, ուր ասես, հասնում, թիրախները դիպուկ խոցում էին։ Դե թող գային ու իրեն գտնեին Զերավշանի լեռնաշղթայի քարակարկառներում, Դեյնաուի անդնդախոր՝ մահվան կիրճում։
Էնվերը պատմություն լավ գիտեր, հեռագրեց, որ իրեն անպայման Թերմեզում դիմավորեն։ Կուրբաշիներին, ջադիդներին, սրերը մերկացրած, պատվո տողանի կանգնած ավարառու ավազակախմբերի մյուս հրոսակապետներին արեւելյան ծիսակարգով ողջունելուց հետո մատնացույց արեց հին ռազմական ճանապարհը, ասաց.
-Այս նույն ոլորաններով Ալեքսանդր Մակեդոնացին է անցել` պարտվել, գնացել է, Չինգիզ, Թեմուր խաներն են անցել` պարտվել, գնացել են։ Ես եկել եմ, որ հաղթեմ ու մնամ։ Թշնամի բանակի հրամանատարն ո՞վ է։
-Յաղուբ Տյուրյան։ Ժողովուրդը նրան սիրում, այդպես է կոչում։
Էնվերը արհամարհանքով ծամածռեց դեմքը:
-Ի՜նչ է նշանակում որ…
-Հակոբ զորապետ։
Փաշայի բեղերը միանգամից ցցվեցին:
-Հայերն այս կորած-մոլորած լեռնաշխա՞րհն էլ են հասել։
-Նո՞ր են հասել՝ նրա հետախուզության պետը Սուրեն Դոլունցն է, ռազմահեղափոխական գլխավոր բյուրոյի լիազորը` Սահակյանը, «Սամարղանդ» նավի կոմիսարը՝ Աբրահամյանը, հեծյալ միավորման հատուկ բաժնի պետը՝ Սարուխանյանը, Տոնյանի, Թելյանցի, Մկրտչյանի, Նարինյանի, Բարսեղովի մասին էլ չենք ասում։
-Ախր, գիտեի, որ դրանք ազգ չեն, ապրելու իրավունք չունեն,-կերկերաց Էնվերի ձայնը,-սնկի նման ինչքան գլուխները կտրում ես, էնքան բազմանում են։ Ես քո հախից կգամ Յաղուբ Տյուրյա,-ցասումով ոռնաց նա,-քեզ իմ ձեռքերով ցցի կնստեցնեմ։
♦♦♦
Հակոբ Մելքումյանցին 1-ին հեծյալ բրիգադի հրամանատար էին նշանակել, հատուկ իրավասություններ շնորհել, բայց էլի Սողոմոն Թեհլերյանին, Արամ Երկանյանին, Արշավիր Շիրակյանին նախանձում էր։ Տղամարդու պես կանգնել էին ոսոխի դիմաց, զենքը ճակատներին պարպել։ Ինքն ու Էնվերը բանակներով էին իրար դեմ կռվում, ու ինչ մարտավարության էլ որ դիմում էր, վերջին պահին ճիվաղը բասմաչներին թողնում, ճողոպրում էր։
Ու դեռ գլուխ էր գովում.
-Էդ Յաղուբ կոչված հայը բռանս մեջ է։ Ոնց որ կատուն է մկանը որսում, հետը խաղալով, նույնն անում եմ ես։ Երբ ուզենամ` հում-հում կուտեմ։
Տարօրինակն այն էր, որ նրան հավատում էին, քանի որ խալիֆի փեսա էր, մարգարե էին համարում, ոտնատակի հողը խլխլում, լուծում էին ջրի մեջ, խմում։ Հիսարի Օլվիա-Կուլի բեկը նրան նվեր բերեց իր 12 տարեկան դստերը, Բուխարայի էմիրը բարձրագույն շքանշանով պարգեւատրեց, բրիտանական բանակը, որպես ընծա, գեներալի համազգեստ ուղարկեց։ Չէ, Էնվերը յուրայինների վստահությունը չէր արդարացնում, ոչ միայն Յաղուբ Տյուրյայի հետ հաշվեհարդար չէր տեսնում, այլեւ առճակատումներից էր անգամ խուսափում։ Վերջը մի քանի վստահելի բասմաչ գտավ, հայ զորավարի գլուխը բերելու համար ոսկով 10 հազար ռուբլի խոստացավ։ Բան դուրս չեկավ։
Թուրքը ի՞նչ է անում, երբ չի կարողանում հաղթել թշնամուն։ Դիմում է խարդավանքի, նենգադավության։ Նույնը Էնվերն արեց։ Նստեց, իր ձեռքով գրեց.
«Հեծյալ բրիգադի հրամանատար Մելքումովին.
Անչափ գոհ եմ քո մատուցած ծառայություններից, շարունակիր բթացնել ռուս հրամանատարների զգոնությունը։ Քո հետագա առաջադրանքները գրաբերս բանավոր կհայտնի։
Իսլամական զորքերի գլխավոր հրամանատար՝ Էնվեր»։
Նա երկտողը քառատակ ծալեց, կանչեց մի դեհկանի, հանձնարարեց.
-Այս նամակը Յաղուբ Տյուրյային կտանես, բայց այնպես կանես, որ քեզ բռնեն, խուզարկեն, գտնեն։ Մի՛ վախենա, բան չեն անի։
Զորամիավորման հատուկ բաժնի աշխատակիցները, երբ շտաբում օտար դեհկանի տեսան ու իմացան, որ ուզում է անձամբ բրիգադի հրամանատարի հետ հանդիպել, կասկածեցին։ Մեկուսացրին, հայտնաբերեցին նամակը, գլխավոր հրամանատարին՝ Կակուրինին հանձնեցին։ Նա կարդաց, գլուխն օրորեց՝ Մելքումովից դավաճանություն չէր սպասում, Տաշքենդ՝ ռազմաճակատի հեղափոխական խորհրդին ուղարկեց։ Մի քանի օր անց զորամասերի հրամանատարների խորհրդակցություն հրավիրվեց.
-Բավական է սիրաշահենք Էնվերին,-հոնքերի տակից խիստ Մելքումյանցին նայելով` ասաց նա,-պետք է հուլիսի 18-ից լեռնանցքներում հենակետեր ստեղծել, աննկատ շրջափակել զորաբանակն ու ոչնչացնել։
-Այսօր հուլիսի 14-ն է, ինչո՞ւ չորս օր սպասենք,-տեղից ձայնեց Մելքումյանցը,-բացի դրանից Էնվերի ոհմակը պետք է վերացնել ոչ թե շրջափակումով ու դարանակալումով, այլ շեշտակի հարձակումով։
-Ես մերժում եմ ձեր առաջարկը, ընկեր Մելքումով,-ցուցափայտը քարտեզակալին շրխկացրեց գլխավոր հրամանատարը։
Մելքումյանցն անակնկալի եկավ:
-Ինչո՞ւ։
-Որովհետեւ ձեզ չեմ վստահում։
Տաշքենդից հատուկ եկել, խորհրդակցությանը մասնակցում էր ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ Բատուրինը։ Կակուրինի վերջին խոսքերը լսելով` նա աննկատ դուրս եկավ սենյակից, իսկ քիչ անց կապավորը ներս մտավ, զեկուցեց.
-Հանրապետության զինված ուժերի գլխավոր հրամանատարը՝ Սերգեյ Սերգեեւիչ Կամենեւը հեռակապի մոտ է հրավիրում ընկեր Մելքումովին։
-Ո՞ւմ,-տեղից ցատկեց Կակուրինը։
-Յակով Արկադեւիչին,-հանգիստ պատասխանեց կապավորը։
Յաղուբ Տյուրյան գաղտնի բաժին մտավ։ Հեռակապը նույն ակնթարթին չխկչխկաց. «Հրամայում եմ Ձեզ վաղը եւեթ՝ հուլիսի 15-ին, Ձեր բրիգադի գնդերով, Ձեր ընդհանուր հրամանատարությամբ վճռական հարձակման անցնել, ոչնչացնել Էնվեր փաշայի ոճրախմբերը»։
Ռազմահեղափոխական խորհրդի անդամ Բատուրինը Մելքումյանցի թիկունքից կարդում էր հաղորդագրությունը։ Երբ հեռակապը լռեց, ձեռքը ուսին դրեց, ժպտաց.
-Դե՛, քեզ տեսնեմ, Արարատի արծիվ, ինձ ամոթով չթողնես։
♦♦♦
Էնվեր փաշան, թեեւ Մելքումյանցի բրիգադին դիմադարձել չէր կարողանում, անընդհատ լեռից լեռ էր փախչում եւ իրեն անձեռնմխելի, անհասանելի էր համարում։ Ինքն իրեն հռչակել էր մահմեդական զորքերի գլխավոր հրամանատար, Աֆղանստանից մարտական համալրում, Անգլիայից մեծ քանակությամբ ռազմամթերք էր ստացել։ Դրա համար, երբ առավոտ վաղ համհարզը, առանց դուռը թակելու, նրա ննջասենյակ մտավ ու տեղեկացրեց, որ Մելքումյանցի հեծյալ գնդերը սրընթաց ռազմարշավով զորակայանին են մոտենում, նույնիսկ տեղից չշարժվեց։ Նա ամբողջ գիշեր հարբել էր, գլուխը ցավում էր։
-Հայն ո՞վ է, որ հանդգնի իմ հանգիստը խանգարել,-ասաց,-բացի դրանից, մեր հետախույզները տեղեկացրել են, որ հարձակումը հուլիսի 18-ին է նախատեսվում…
Փաշայի խոսքը խզեց Մելքումյանցի հատու ձայնը.
-Գնդացրային հեծելավաշտ, սրարշավով գրոհի, առա՜ջ…
Էնվերը ցատկեց անկողնուց, փորձեց համհարզի օգնությամբ հագնվել, չկարողացավ՝ ձեռքերը դողում էին, մարտասրերն արդեն պատուհանի տակ էին շաչում։ Նա այդպես փոխանով էլ ձի հեծավ, փախավ։
Զորակայան մտնելուն պես` Մելքումյանցը, նախ, Էնվերի ննջասենյակը խուժեց, դռների մեջ հիասթափված կանգ առավ։ Մահճակալը դատարկ էր։ Հատակին ցիրուցան ընկած էին անգլիացիների նվիրած գեներալական համազգեստը, ղուրանը, Օսմանյան կայսրության մարտական դրոշը, որից նա չէր բաժանվում։
Մելքումյանցի սիրելի հեծյալներից մեկը՝ Վանյա Սավկոն, նկատեց, թե ինչպես է մթնել, մռայլվել հրամանատարը։
-Դե, ժպտացեք, ուրախացեք, էլի, Յակով Արկադիչ,-թախանձեց նա,-Դուք այսօր 18 հազարանոց բանակ եք ջախջախել, ինչ վերաբերում է այդ արկածախնդրին, թույլ տվեք իմ դասակով հետապնդումը շարունակել։
Հետապնդումը ուղիղ տասնյոթ օր տեւեց։ Էնվերը 200 հավատարիմ բասմաչներով, ձյունածածկ լեռնանցքները, հորդացած գետերը ճեղքում, խուսանավումներով Աֆղանստանին էր մոտենում։ Սահմանամերձ Չագան գյուղում միայն թեթեւացած շունչ քաշեց, որոշեց մզկիթում իր գոհունակությունը հայտնել Ալլահին, որ փրկել էր կյանքը։ Հենց այդտեղ էլ նրան հասան Մելքումյանցի մարտիկները։
Ավելորդ զոհեր չտալու համար նրանք դիրքավորվեցին որոշակի հեռավորության վրա, սպասեցին։ Բայց Էնվերին նախազգուշացրել էին կարմիրբանակայինների հայտնվելու մասին, ուստի, նամազը չավարտած, անակնկալ դուրս թռավ մզկիթից, ցատկեց նժույգի գավակին ու սուրաց դեպի Աֆղանստան։
-Կրա՛կ,-կրկնեց Սավկոն,-հիմա սահմանը կանցնի։
Ճարճատեց գնդացիրը՝ «Էս մի կրակահերթը Մելքումովի կողմից, էս մեկը՝ կազակ Գրիշկայի, էս մեկը` խախոլ Վանյայի…»։
Ուշ երեկոյան Իվան Սավկոն բրիգադի հրամանատարին ներկայացրեց ռազմավարը՝ Էնվերի գրպանից հանված հետախուզական խիստ կարեւոր նշանակություն ունեցող նամակներ, որոնցից մի քանիսը հրապարակվեցին «Պրավդայում», ինչպես նաեւ անձնական կնիքը՝ հետեւյալ մակագրությամբ՝ «Իսլամական զորքերի գլխավոր հրամանատար, խալիֆի՝ Մուհամմեդի փոխանորդի փեսա»։
♦♦♦
Ջեմալ փաշային վերացրած խոտորջուրցիներին գնդակահարելուց հետո Ստալինը, ասես իմիջիայլոց, հարցրեց.
-Էնվերին Թուրքեստանում ո՞վ ջախջախեց…
-Հակոբ Մելքումովի հեծյալ բրիգադը։
-Մելքումովը կա՞։
-Իհարկե, նոր է ավարտել Ֆրունզեի անվան ռազմական ակադեմիան։
-Մերկացնել։
Պարզ էր, թե դա ինչ է նշանակում՝ թղթատարները քրքրեցին, գտան Էնվերի զեղծագրությունը։
Հակոբ Մելքումյանցն այդ ժամանակ Թուրքեստանի ռազմական օկրուգի հրամանատարի տեղակալն էր, ամառային արձակուրդին էր սպասում, որ կնոջը՝ Ֆրանուլին, զավակներին՝ Էդիկին ու Էլյային Ղարաբաղ տանի…
Քննիչը դանդաղ թերթում էր անձնական գործը:
-Պատմեք, տեսնենք։
-Ի՞նչ պատմեմ։
-Ինչպե՞ս էիք դավաճանում հայրենիքը, համագործակցում Էնվերի հետ։
Քաղաքացիական պատերազմի հերոսը քիչ մնաց խելագարվեր։
-Խնդրում եմ,-ասաց,-ինչ պատիժ ուզում եք, տվեք, բայց այդ մեղադրանքից ազատեք։ Հասկացեք, ես հայ եմ, այդ հրեշի նկատմամբ ազգային ոխ, ատելություն ունեմ։
-Հա՜, ուրեմն դաշնակցական էլ եք,-գրիչը ձեռքն առավ քննիչը,-լավ, դա էլ կարձանագրենք։
Վերջում, այնուամենայնիվ, հաշվի առան, որ Կարմիր դրոշի չորս շքանշան ունի, գնդակահարության փոխարեն 20 տարվա բանտարկության դատապարտեցին։ Հակոբ Մելքումյանցը ազատ արձակվեց 19 տարի անց, երբ արդեն 71 տարեկան էր։
Հազիվ հասցրեց հուշերը գրել…
ԳՐԻԳՈՐ ՋԱՆԻԿՅԱՆ
2005, թիվ 11

1 комментарий:

  1. Ձեր գրառումը տեղ գտավ www.BlogNews.am կայքում: Շնորհակալություն:

    ОтветитьУдалить

Blogger Widgets