ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

03.04.2014

ՄԵՐ ՄԵԾԵՐԸ. Երվանդ Քոչար

«ԻՄ ՎԱՐԴԱՆ ՄԱՄԻԿՈՆՅԱՆԸ» 
(հատվածաբար)

Քոչարի «Վարդան Մամիկոնյան» արձանը բուռն հետաքրքրությունների և վեճերի առիթ տվեց: Եղան նրա ինքնատիպությամբ հիացած մարդիկ, եղան նաև կերպարի գեղարվեստական լուծման հետ չհամաձայնող մոտեցումներ: Քոչարը շատ էր սիրում իր այդ ստեղծագործությունը: Ես ձայներիզից գրի եմ առել նրա խոսքը և հրապարակում եմ:
_ Դեռ պատանի հասակից երազել եմ ստեղծել նրա վսեմ կերպարը: Ներսիսյան դպրոցի աշակերտ էի և կավագործական խմբակի անդամ, երբ իմ շատ սիրելի ուսուցիչ Արսեն Շահմազյանը, որ վարում էր խմբակը, ինձ հանձնարարեց պատրաստել Վարդան Մամիկոնյանի կերպարը բառելիեֆի ձևով:Մինչ այդ հայրս ինձ և քույրերիս համար թղթի վրա շշմեցնող արագությամբ նկարում էր Վարդան Մամիկոնյանի պրոֆիլը այնպես, ինչպես որ ես պետք է քանդակեի: Նկարում էր անգիր՝ առանց որևէ լուսանկարի նայելու: Անցան տարիներ: Եվ ահա Սասունցի Դավթի կերպարից հետո ծառացավ իմ առջև հին երազիս ասպետը՝ Վարդան Մամիկոնյանը: Կարծես ճակատագրական մղումով իրականացրի իմ իղձը: Ներսիսյան դպրոցում, երբ անցնում էինք Եղիշե, ես այնքան կլանված էի, որ հիշում եմ, մի օր Մանուկ Աբեղյանը դարձավ ինձ.
_ Հը՞, Քոչարյան, կարո՞ղ ես նկարել:
Երանի հիմա լիներ Մանուկ Աբեղյանը՝ ոգեշնչող այդ սքանչելի ուսուցիչը, և ասեր, թե արդյոք կարողացե՞լ եմ կերտել Վարդանի վեհ կերպարը: Պակաս չի ոգևորել Պատկանյանի Վարդանը: Եվ, վերջապես, Դերենիկ Դեմիրճյանի «Վարդանանքը»: Պակաս նյութ և լուսաբանություն չի տվել հենց Վարդան Մամիկոնյանի ճառը, որ պահված է Մատենադարանում:
Այս բոլորը ի մի բերելով, ջերմացնելով և է՛լ ավելի բովանդակալից դարձնելով՝ կարծես թե ամբողջացավ ցանկացածս կերպարը: Վարդանը պետք է լինի ձիու վրա, մերկացրած սուրը ձեռքին, նա պիտի լինի շարժման մեջ, դինամիկ: Այս մտքով և մտահղացմամբ ես արեցի մեկ մետրանոց մոտ յոթ տարբերակ գիպսից: Բայց դեռ բավարարված չէի:
Հայն իր արյան մինչև վերջին կաթիլը գիտե մարտնչել, եթե նույնիսկ պետք է՝ զոհվել: Վարդանն այդ անհավասար կռվի մեջ մտավ, քանի որ գիտեր՝ «Մահ ոչ իմացեալ մահ է, մահ իմացեալ՝ անմահութիւն»: Այս բարձր նշանաբանով զրահավորված՝ Վարդանն իր վահանը գցել է մեջքին և ահարկու սուրը բարձրացրած՝ արշավում է թշնամու վրա: Նա բարոյապես բարձր է թշնամու զորությունից: Նրա դիրքն արդեն հաղթողի վսեմ դիրք է: 
Որո՞նք են այս արձանի առանձնահատկությունները: Առաջին. Վարդանն իր ձիով վերևից ներքև է սլանում, և ամբողջ արձանը սուր անկյան ձևով մխրճվում է թշնամու բանակի մեջ: Այս ինքնատիպ, երբեք չկրկնված շարժումը արված է ոչ կամայականությամբ, այլ կամեցել եմ ասել, որ զավթիչները գրավել են մեր դաշտավայրերը և մեզ քշել են դեպի լեռները, ուրեմն՝ մեր հակահարվածը պետք է լինի լեռներից դեպի ներքև, դեպի դաշտավայր: Երկրորդ. այս արձանի ձիու չորս ոտքերը օդի մեջ են, կարծում եմ, նույնպես եզակի է և արդարացված: Եվ երրորդ. ոչ մի տեղ և ոչ մի ժամանակ չի կանգնեցվել ձիավոր արձան, որի սմբակներից ելած փոշին քանդակված լինի: Հին հանճարները ոչ միայն չեն քանդակել, այլև չեն նկարել: Բացի այս բոլորից, Վարդանի արձանը գաղափարային և սկզբունքային առանձնահատկություն պետք է ունենա: Ի՞նչն է էականը. այն, որ Վարդանը այդ դժվարին պահին, որքան էլ որ ցասման մեջ է և անդրդվելի, չար չէ, այլ բարի է և մարդկային: Նա պետք է լինի ոչ թե նենգ և դավադիր, այլ մեծահոգի, վեհ, ինչպես վայել է հայ մարդուն, հայ ազգային հերոսին: 
1860-ական թթ.Պետերբուրգում էր ապրում գրականագետ, պատմաբան Կարապետ Եզյանը: Մի օր Պետերբուրգի հայ եկեղեցի է մտնում մի հայ ուսանող՝ Ղարաբաղից եկած, արտակարգ գեղեցիկ, խաժակն, գանգուր մազերով և փոքրիկ մորուքով: Եզյանը, նրա դիմագծերի մեջ գտնելով իր երազած հայ իշխանների ու հերոսների կերպարը, ուսանողին տանում է նկարիչ Ստեփան Ներսիսյանի մոտ: Նա էլ գեղեցկատես բնորդից նկարում է իր Վարդան Մամիկոնյանին՝ սաղավարտով, թիկնոցը սեղմած կրծքին: Բայց ինչու՞ Վարդան Մամիկոնյանը հռոմեական սաղավարտ պիտի ունենար: Պատմության մեջ կան և եղել են այնպիսի սխալներ, որոնք ժողովրդի կողմից սրբագործվել են, և ուղղել այդ սխալները, կլինի ամենամեծ սխալը գործել՝ խլելով ժողովրդի սրտից ու մտքից այն մտապատկերը, որին հավատում է ժողովուրդը և կապված է դրան դարերով: Այդ նկարը ժողովուրդը ջերմությամբ և հավատով է ընդունել: Ուստի, ես, գիտենալով հանդերձ Վարդան Մամիկոնյանի պատմական կերպարին չհամապատասխանող այդ կերպարը, գիտակցաբար պահպանեցի թե՛ սաղավարտը, թե՛ զգեստավորությունը: Չեմ ուզեցել խաթարել ժողովրդի մեջ ամրացած Վարդանի կերպարը:

(Կ. Թերզյանի «Բույլ մեծաց» գրքից)
(Նկարում՝ Ե. Քոչարի՝ Վարդան Մամիկոնյանի արձանը)

ԱՂԲՅՈՒՐ՝ Ֆեիսբուքյան «ՖԻՄԻՆԵ» էջից

1 комментарий:

  1. Ձեր գրառումը տեղ գտավ www.BlogNews.am կայքում: Շնորհակալություն:

    ОтветитьУдалить

Blogger Widgets