ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

06.04.2014

Լեռներու «Սրնգահար» Ալագեազին

Մտորումներ Ծննդեան 50 Եւ Նահատակութեան 25-Ամեակ. Լեռներու «Սրնգահար» Ալագեազին 
(Եղիկ Գայայեանին)

Այս անգամ մեզ մտածումի առաջնորդողը եղաւ այն, որ այդ ի՜նչ զուգադիպութիւն է եղեր, ճակատագիրի անսովոր հեգնանք, կեանքի թաւալքի ու խաղի մէկ դառն արտայայտութիւն, որուն զոհ է դարձեր այս մեր տղան` մարդկային իր խառնուածքով անկրկնելի եւ գաղափարական աշխարհով օրինապահ:
Հաւանաբար հազուադէպ պարագայ, այլապէս խորհրդածելի` ծննդեան ու նահատակութեան ամեակի համապատասխանելիութիւն:
1964:
Այո՛, Պուրճ Համուտի Արագած թաղամասի ծնունդ Եղիկ Գայայեանն էր ան: Բազմանդամ ընտանիքի զաւակ, փոքր տարիքէն ծնողական (հօր ու մօր) կորուստի դառնութիւնը ճաշակած, պատանեկանի սեմին` իր հարազատներուն անմիջական գուրգուրանքին եւ խմամքին արժանացած, հասակ նետած, հազիւ նախակրթարանի դռները բախած, ան կը նետուէր կեանքի ասպարէզ` մասնագիտանալով ժառանգաբար սորված ատամնաշարի արհեստին մէջ: Լաւապէս հմտանալէ ետք նրբութիւններուն, հետագային ան կը հաստատէր իր սեփական աշխատատեղին:
Մտահան պէտք չէ ընել իրողութիւն մը անսեթեւեթ, որ, ինչպէս իրեն սերնդակից տղոց, նոյնպէս ալ Եղիկի պարագային, պատանեկանի եւ երիտասարդականի կազմաւորման տարիները կը զուգադիպէր Լիբանանի 15-ամեայ քաղաքացիական թէժ պատերազին, ու անոր պատճառած անդոհանքին ազդեցութիւնը ակներեւ էր այդ սերունդի տղոց վրայ` ունենալով հոգեբանական անջնջելի անդրադարձներ:
Այդուամենայնիւ, Եղիկին կեանքի ամէնէն յատկանշական տարիներն էին անոնք, որոնց ամէն պատեհ առիթի մատնանշումը, եթէ երբեք մէկ կողմէ կը միտի յիշատակութեան արժանացնել զանոնք, ապա միւս կողմէ` ամէն քայլափոխի նորահաս սերունդի սեփականութիւնը դարձնել այնպիսի արժէքներ ու համոզումներ, որոնց հաւատաւոր երկրպագուն մնաց Եղիկ Գայայեան մինչեւ իր նահատակութիւնը:
Եթէ երբեք խորագիրով լեռնցիի ակնարկութիւն մը կատարեցինք, ապա ատիկա կը վերաբերի երկու հիմնական արժանիքներու, Եղիկին մօտ հաստատուն մնացին մինչեւ կեանքի վերջին վայրկեանը, երբ ան սաստիկ ռմբակոծումին տակ կ՛երթար օգնութեան հասնելու փրկութեան ճիչեր արձակող հայորդիներու, սակայն իր կարգին վիրաւոր (սրտէն), կը վերադառնար իր պաշտելի ՀՅԴ «Դրօ» ակումբ, կը յանձնէր փամ- փշտարգել բաճկոնն ու ատրճանակը եւ հրաժեշտի պսպղուն աչքերը պտտցնելով հոն գտնուող ընկերներուն, կ՛իյնար հերոսաբար առանց ցաւի ու հառաչանքի:
3 ապրիլ 1989:
Լիբանանի եղբայրասպան պատերազմի ամէնէն թէժ ու ահաւոր տարիներն էին անոնք: Լիբանանահայութիւնը կ՛ապրէր իր ֆիզիքական գոյութեան ամենավատ ժամանակները, երբ հայահոծ շրջաններ ո՛չ միայն կ՛ենթարկուէին սաստիկ ռմբակոծումներու, աւերի ու սարսափի, այլ նաեւ` հայ երիտասարդութեան վիճակուած էր ցոյց տալ կամքի ու տոկունութեան, անձնազոհութեան, նուիրումի, խիզախութեան եւ իրերօգնութեան այնպիսի արտայայտութիւններ, կենդանի օրինակներ, ժողովուրդին հետ ու կողքին ըլլալու աննման օրինաչափութիւններ, որոնց երբեւէ հանդիպած ըլլար նոյնինքն հայութիւնը, սփիւռքի տարածքին:
Եւ նման միջավայրի, մթնոլորտի, դաստիարակութեան եւ պատգամի ծնունդն էր Եղիկ, որ ՀՅԴ ԼԵՄ-ի «Արաբօ» մասնաճիւղի շարքերուն մէջ թրծուած, դաշնակցականի իր երդումը տուած եւ բազմաթիւ պատասխանատուութիւններ ստանձնած տղան էր ան, որուն քաջարի ու վեհանձնութեամբ թաթաւուն կեանքը իր հետքն ու դրոշմը արձանագրեց լիբանանահայութեան դիմադրական ոսկեայ մատեանին մէջ:
Ինչպէս իր ֆիզիքական կառուցուածքով` հուժկու եւ թիկնեղ, ամրապինդ ու անվեհեր, ան իր գաղափարական աշխարհով եւ համոզումի տեսադաշտով մնաց աներեր ու հաստատակամ, մի՛շտ դատապարտելով սուտն ու պիղծը, անարդարն ու թուլամորթը: Եղաւ խիստ, բայց կարգապահ, պահանջատէր` բայց անաչառ, անզիջող` բայց նուիրեալ, «սառնասիրտ»` բայց ներողամիտ, ջանադիր, նախաձեռնող եւ օրինակելի` երբ իրմէ կը պահանջուէր դաշնակցականի կամք ու աշխատանք:
Իր ընկերական թէ հարազատ շրջապատին համար Եղիկ Գայայեան կերպարը ունէր իւրայատկութիւն, համ ու հոտ: Անոր երիտասարդականի տարիքին առնչուած ամէն ապրում, խանդ ու ժպիտ անպայման կը կլանէր բոլորը: Մեղկութեան եւ տկարութեան թշնամին էր ան, չէր սիրեր տեսնել ու չէր հանդուրժեր միջավայր մը, հաւաքականութիւն մը, ուր կը թափառէին վատոգի ու վախկոտ անհատներ: Ան իր լեռնականի սրտով ու քաջութեամբ միշտ ալ օրինակ էր հանդիսացած արիութեան եւ անձդիր համոզումի աշտարակումներու:
Միւս կողմ, բոլորի վկայութեամբ իսկ, անոր մօրուսին ու «խոժոռ» դէմքին ետին թաքնուած էր մարդկայնութեան եւ բարութեան ամէնէն վառ ու խորունկ զգացողութիւնը:
Հապա՛ ընկերականութիւնը, որ Եղիկի ներաշխարհին մէջ ոչ միայն սոսկ ներկայութիւն էր, այլ նաեւ` իր արեան կաթիլներուն հետ շաղախուած բիւրեղ մասնիկ մը, որով կը յագեցնէր բոլորին սրտերը, երբ անոնք պէտք ունէին գուրգուրանքի, յարգանքի, օժանդակութեան, սիրոյ ու եռանդի:
Ամրապինդ համոզումներու տէր անհատականութիւն մըն էր այս մեր տղան: Հայոց պատմութեան թէ դաշնակցական գիր գրականութեան մօտէն առնչուած անյագ ընթերցասէրն էր ան, միշտ պրպտողի ու վերլուծողի յստակատեսութեամբ օժտեալ, իրական ու կենդանի գործին ու հմայքին իբրեւ գաղափարապաշտ հաւատացեալ, ան մնաց իւրայատուկ եւ օրինակելի մինչեւ իր նահատակութեան բագինին զոհաբերուիլը:
Ինչպէս բազմաթիւ նահատակ ընկերներ, իր կարգին` Եղիկ մնաց այն կերպարը, որ անձնազոհութեամբ վարակեց ու ջրդեղեց շրջապատ մը ամբողջ, որոնք շարունակեցին սրբազան երթը` քաջութեան, տոկունութեան, հաստատակամութեան, ժողովուդին նուիրուելու եւ ծառայելու գիտակցութեամբ, բայց մանաւանդ` դաշնակցական հաւատամքի եւ գործի առաւել պայծառացման ի խնդիր:
Մտահան պէտք չէ ընել նաեւ այն, որ իր լեռնցիի մարմնակազմին ու մտքի տոկունութեան առընթեր, ան ունէր փափկութեամբ տրոփիւն եւ ազնուութեամբ բաբախող սիրտ մը եզակի, որուն ցոլքերուն ականջալուր մնաց ան, անսաց երիտասարդականի սիրոյ կանչերուն, տենչերուն, եւ երկար ատեն ազնուականի սիրահարութեամբ` երգեց Ծովինարին, փայփայեց սիրուհին իր երազներուն մէջ, ասպետական հոգիէ ու բիւրեղ սրտէ արձակուած անպաճոյճ քերթուածներ նուիրեց, թափանցել ուզեց իր սիրուհիին ներաշխարհը, պեղեց ու լոյսին բերաւ Շիրազեան եւ Սեւակեան սիրոյ գոհարները, պաշտեց Իսահակեանի ու Տէրեանի գազելները, գինովցաւ Աբու Լալա Մահարիի ու Ռապինտրաթ Դակորի նրբահիւս եւ հոգեգրաւ մտքերով, ցաւեցաւ, տառապեցաւ ու գիշերներ լուսցուց` Ծովինարի սեւաչեայ նայուածքներուն եւ մանկամարդի ապրումներուն հետ գիրկընխառնուելով:
Սիրահարի իր տոչորումներուն յանձնուած` այս մեր հուժկու եւ պինդ տղուն հալածեց ճակատագիրի դառնութիւնն ու տրտմութեան զգացողութիւնը: Կ՛ըսէին, կ՛ակնարկէին իրաւացիօրէն, թէ վերջին ատեն միշտ տխուր է Եղիկ, ներամփոփ եւ իր սպիտակ խոհերուն մէջ ծուարած, այլապէս չէր ուզեր ոեւէ մէկուն բացայայտել հրաբուխ ներաշխարհին սիրոյ բոցկլտումները:
Իսկ, իր սիրուհիին` Ծովինարի ճամբորդութենէն ետք, արդէն Եղիկի կեանքէն բան մը փրցուած էր, հակառակ նամակագրութիւններու եւ սիրոյ հեռակայ խոստումներու, որոնք աւա՜ղ, մնացին անիրագործելի:
Այո՛, գեղեցիկի, մարդկայինի, ազնուութեան ու բարութեան ջերմ երկրպագու Եղիկի համար, բնութեան հրաշալի արտայայտութիւններն էին սոսկ հարկաւոր, բարձրաբերձ լեռներու գագաթին թառած լռութիւնն ու վեհութիւնն էր բալասանը, որով պիտի կարենար յագեցնել սիրահարի ծարաւը եւ զարկ տար իր երեւակայութիւններու հրայրքին` կարենալ յաղթահարելու համար գերեվարուած հոգիին ճարճատիւնները:
Ան իր սէրը միաձուլած էր իր իսկ ստեղծած սկզբունքայնութեան:
Այս մեր տղուն գաղափարական աշխարհին ու համոզումներուն քաջածանօթ իւրաքանչիւրի համար արեւու պէս պայծառ էին անոր հայրենապաշտի եւ ժողովրդասէրի հոգեմտային կառուցուածքը: Թէեւ ծայրայեղ ու անզիջող իր մօտեցումներուն մէջ, այդուհանդերձ, զուսպ եւ ողջախոհ իր դատումներուն մէջ: Մի՛շտ պատրաստ մարտի դաշտ նետուելու` յանուն ազգային արժանապատուութեան պահպանումին:
Միւս կողմէ, համակ քաջութեամբ բաբախուն Եղիկի ներաշխարհը ապրեցաւ այնպիսի ոգեկանութիւն, որ Արցախեան շարժման առաջին օրերուն իսկ, ան խանդավառութեամբ կը հետեւէր իրադարձութիւններուն, եւ կը հաւատար մեր ժողովուրդի մարտունակութեան եւ յաղթանակին:
Անոր գաղափարայնութեան, ընկերական կեցուածքներուն եւ քաղաքական մտածումներուն աւիշը կու գար Նժդեհեան ակունքներէ, որոնց ջերմեռանդ հաւատացողն ու պաշտողը մնաց մինչեւ նահատակութիւն:
Այսօր, եթէ երբեք մենք մեզի հարց տանք, թէ ի՞նչ մնաց մեզի Եղիկ Գայայեանէն, անվարան պիտի հաստատենք, որ մենք` հաւաքաբար, կարօտը ունինք անոր բարի ժպիտին, սրամիտ եւ խոհուն խօսքերուն, համակ եռանդին ու նուիրումի պատրաստակամութեան, անկրկնելի ընկերասիրութեան, անօրինակ քաջութեան, մանկունակ ներաշխարհին, ազնիւ հոգիին, կամքի տոկունութեան, ճակատագրորոշ պահերու անոր չընկրկելու կեցուածքին, վարակիչ Արարատասիրութեան, ազգային արժէքներու ցուցաբերած պաշտամունքին, բայց մանաւանդ` դաշնակցական աւանդի եւ ապրումներու հաւատամքին ու հաւատարմութեան:
Անոր կարճատեւ կեանքը թէեւ եղաւ ալեկոծ, սակայն շնորհիւ իր անմիջական շրջապատին` ընկերներուն ցուցաբերած գուրգուրանքին եւ աջակցութեան, ան շատ յաճախ ուրախացաւ եւ ուրախացուց, «քէֆ»-ի ու հաճոյքի ատեն թէեւ տրտմաթախիծ, երգեց ու մնաց այն հաւատաւոր «սրնգահար»-ը իր անեղծ ապրումներուն եւ երազներուն, որոնց մեղեդիները դեռ երկա՜ր պիտի հնչեն զինք սիրողներու հոգիին մէջ:
Յարգա՛նք յիշատակիդ, սիրելի՛ Ալագեազ:
Համբիկ Պիլալեան

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets