ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

20.04.15

«Մայրը». Երազիս հետքերով…


1
Գյուղը կանգնած էր հենց սահմանին դեմ հանդիման: Հարձակումներից և կրակոցներից խլացել էին տան տանիքները, և կուրացել էին ապակիները: Սակայն տների մեջ դեռ զարկում էին սրտերը: Աշխարհը խաղաղելու աղոթքներ էին դուրս գալիս ծխնելույզներից, հավատները զարկվում էին տան հնամաշ պատերին: Պատերա՜զմը… այդ թշվառականը նորից թակել էր խաղաղության դուռը և կյանք էր մուրում: Իսկ ո՞վ պիտի նրան կյանք տար… ո՞վ պիտի տար և ինչի՞ համար: 
Պատերազմը սիրում է նաև ճակատագրեր խլել:

2
Գյուղը գրեթե դատարկվել էր. Ով կարողացել էր, հեռացել էր: Բայց ո՛չ բոլորը. վտանգի հետ ապրողներ էլ կային: 
Իմ ննջարանի պատուհանն իր հայացքն էր նետել թշնամու սահմանին: Թեև վտանգն անչափ մեծ էր, բայց ես չէի լքում սենյակս: 
Մենք գյուղում մնացած ընտանիքներից էինք, որ գնալու տեղ չունեին: Իսկ թե ունենայինք էլ, միևնույն է, պիտի մնայինք մեր տանը՝ մեր հողի մեջ: Որքան շուտ փախչես, այնքան շուտ թշնամին կհասնի ետևիցդ: 
Արդեն սովորել էինք կրակոցների դատարկ դղրդյուններին, որ ոչինչ էին, որովհետև իրենց առաջ հայի ոգին ու հայն էր կանգնած: Անգամ երգ ու պար էր հնչում, ինչն ավելի էր մեզ տոկուն դարձնում:
Չեմ մոռանում հորս հպարտ հայացքը, երբ տուն էր մտնում ընկերների հետ ու պատմում, թե ինչպես սատկացրին սահման մտած թուրքերին:
Ո՜նց էր պնդացել մեր սիրտը… Ցավը քարացրել էինք մեր մեջ:
Բայց հաճախ էր պատահում, որ սիրտս լցվում էր, և այլևս չէի կարողանում խեղդել արցունքներս, երբ տղաներից մեկը զոհվում էր: Սենյակս հառաչանքներիս օթևանն էր դարձել: Բայց ինչ էլ լիներ, ես զվարթ էի. տխրությունս ոգի չէր տա: Մեր հերոսներին ժպիտ էր պետք: Իսկ ես պետք է կրկնակի ժպտայի. հայրս սիրում էր ժպիտս: Երբ ժպտում էի, միանգամից աչքերը փայլում էին, ասում էր. «Հանուն քո ժպիտի ենք հաղթելու, մա՛նչս»: Հորս սերն ամենասուրբն էր իմ սրտում: Ծնողներիս միակ զավակն էի, միակ լուսավոր շողը խավարում: Զարմանալի ու յուրահատուկ էր նրանց սերը:
Ոչ միայն հորս, այլև նրա համար պիտի ժպտայի, ով կենսախնդությունս ու զվարթությունս էր դարձել: Նրա հպարտ կեցվածքն աչքիս առաջ էր միշտ, իսկ ես՝ նրա սրտում. վստահ եմ: Հովհաննեսն իմ խաղաղությունն էր, հատկապես պատերազմի ամենաթեժ ժամին, բայց և իմ անհանգստությունն էր:
Ննջարանիս պատուհանից երևում էին բոլոր գնացող-եկողները: Բոլորի մեջ Հովհաննեսի վերադարձն էի փնտրում: Իսկ երբ տեսնում էի, որ զենքը ձեռքին, ընկերների հետ զրուցելով, ժպտալով՝ վերադառնում է, վազում էի դռան առաջ, սրտատրոփ նայում նրան, և արցունքները գլորվում էին աչքերիցս, ինքս ինձ շշնջում էի. «Տե՛ր Աստված, ո՜ղջ է…»: Հովհաննեսն էլ ինձ էր նայում, թեև այնպես աննկատ: Նրա այդ վարպետությունն ինձ այնպես դուր էր գալիս: Սիրո մասին գոռում էր ողջ էությունը, բայց ո՞վ էր տեսնում, ո՞վ էր հասկանում …. Միայն ես … և ես երջանիկ էի. նա սիրում էր ինձ: Քանի անգամ էր գալիս հորս մոտ՝ ինձ մոտ: Բայց ազնիվ էր. Մեկ-երկու հայացք էր, որ փոխանցում ու ստանում էր: Պատերազմի ավարտից հետո պիտի հորս հետ խոսեր, պիտի ձեռքս խնդրեր:
Մի անգամ, ո՞նց պատահեց, մենակ մնացինք: Այդ ինչպե՜ս էի ամաչում: Հոգիս այրվում էր: Օդն էր պակասում: Հովհաննեսը մոտեցավ, բռնեց ձեռքս ու համբուրեց ճակատս: Ասաց, որ քիչ էլ համբերեմ, ու ժտաց, ամուր գրկեց, այնքան ամուր, որ քիչ էր մնում ինձ կորցնեի նրա գրկում… Եվ հետո ասաց, որ որդի պիտի ունենանք՝ Մենուա: Ու գնաց. պատերազմը կանչում էր…

3
Տանը մենակ էի: Մայրս հարևանուհու տանն էր, մյուսներն էլ՝ կռիվ, սահմանում: Այս անգամ սիրտս ավելի տագնապած էր…
Հանկարծ ինչ-որ ձայներ լսեցի: Մեկ էլ թշնամու կեղտոտ գնդակներից մեկը ննջարանիս պատուհանի ապակին ճեղքեց ու մեխվեց դիմացի պատին: Նույն վայրկյանին բացվեց նաև ննջարանիս դուռը: Վախվորած աչքերիցս մահը կաթեց, սիրտս ճչաց. «Աստվա՜ծ իմ… թուրքը…»:

4
Սև դառնություն է կաթում այն օրերից. հոգիս ու մարմինս պղծվեց: Այդ նույն ննջարանն ինձ մենաստան դարձավ, շուրթերս լռեցին: Հոգիս քանի անգամ իրեն ցած նետեց հոշոտող ձորերից, որտեղից միայն մեկ արձագանք էր ցայտում՝ պղծված: Ես աշխարհի ամենաանմաքուրն էի դարձել, ես դարձել էի մեռած: Մայրս՝ այդ սրբությունն էլի սիրում էր ինձ, սիրում էր ինձ, որովհետև ոչ մի պղծություն իմ մաքուր պատկերը չէր աղավաղի իր առաջ: Նա ավելի հոգատար էր դարձել, թեև ես չարացել էի աշխարհի դեմ ու կոպտորեն դուրս էի հանում նրան սենյակից: 
Ժամերով նստում էի հայելու առաջ և անիծում էի ծնունդս ու այն ծնունդը, որ պիտի դեռ նոր լիներ, որ պիտի իմ հոր տան մեջ, իմ հայ տան մեջ ու ինձնից լիներ: Իմ մեջ այլ սիրտ էր զարկում: Այդ սիրտն իմ ողջ-ողջ մեռած լինելու վկայականն էր: Ես ատում էի, կարողացածիս ու անկարելի չափով էի ատում այն էակին, որ իմ մեջ էր ապրում… Ինչպե՞ս … Ինն ամիս պիտի իմ մեջ կրեի թշնամո՞ւ հետքը, թշնամու պղծությունը, թշնամու բռնությունը և իմ ատելությունը: Մի՞թե իմ միջից պիտի ինձ ատելին ծնվեր:
Եկա՜վ… Այդ օրն էլ եկավ, երբ ատելությանս կրողը առաջին լույսը տեսավ, առաջին ճիչն արձակեց:
Ես չնայեցի նրա դեմքին: Տղա էր … Միայն այդ իմացա և էլ ոչինչ… Մայրս փորձ էլ չարեց տղային ինձ մոտեցնելու. գուցե իմ իսկ ձեռքերով խեղդեի նրան, որ իմ մեջ էր ապրել: Ես ամբողջությամբ չարի արարած էի դարձել. աղոթք չկար էլ շուրթերիս, Աստված անգո էր: 
Ահա սա էր պատերազմը, սա էր թուրքը, սա էր ճակատագրի կործանումը:
Անապահով մեկ օրը խլեց կյանքիս ողջ ապահովությունը: Եվ անգամ այն փաստը, որ հայրս սպանել էր կյանքս խորտակած թուրքին, ոչ մի կերպ չէր սփոփում ինձ, մանավանդ, երբ ինքն էլ զոհել էր իր կյանքը՝ իմ պղծված կյանքի դեմ վրեժ լուծելու համար: Կրկնակի հարված… Եվ այդ ամենի կենդանի հիշողությունն իմ մեջ էր ապրում, ում ես ծնունդ տվեցի, ում ատեցի ողջ էությամբ:

5
Նորից իմ սենյակն էր: Նորից պատերազմի ոգին էր տիրում պատուհանից այն կողմ: Այդ որդը չսատկեց ու չդադարեց կրծել հայության ողջությունը: 
Ինձ միայն մայրս էր այցելում. հաց էր բերում, որ թշվառությունս երկարեր: Այդ անգամ, որ եկավ, հետը նամակ էր բերել: Դրեց մահճակալի մոտ ու գնաց: Վերցրի, ուզում էի պատռել, բայց ինչ-որ բան ետ պահեց, բացեցի նամակն ու սկսեցի կարդալ.
«Բա՛րև: Արդեն երկու տարի է անցել, ինչ քեզ հետ չեմ խոսել: Մայրիկիցդ որոշ տեղեկություններ էի իմանում: Ես սիրում էի քեզ… Սիրում եմ և հիմա: Ոչ մի թուրք քո մաքրությունն ինձնից չի խլի, ոչ մի չար պատիժ ինձ քո սրտից չի բաժանի: Դու թույլ չտվեցիր քեզ մոտ լինել, բայց ես մոտ եմ եղել, ես քեզ չեմ մոռացել: Քո ննջարանի պատուհանը հսկել եմ, իսկ դու չէիր նկատում ինձ: Ես տեսնում էի տառապանքդ: Քանի անգամ փորձել եմ քեզ մոտ գալ, բայց վախեցել եմ բորբոքել քեզ: Դու երբեք չէիր հանդուրժի, որ քեզ խղճային: Ու գիտեի նաև, որ ոչ մի դեպքում չէիր հավատա սիրուս, որը ոչ մի վայրկյան խղճահարության չէր վերածվել:
Ես սիրում եմ քեզ: Ես քեզ հետ տառապել եմ և կտառապեմ էլի… որքան որ ուզես…
Բայց ամենից շատ ուզում եմ տառապանքդ ցրել, ոչնչացնել: Ուզում եմ ժպիտդ տեսնել… ա՜խ… այդ ժպիտը՝ իմ ժպիտը՝ քո շուրթերին: Ե՛տ բեր, խնդրում եմ: Դու քեզ հետ ինձ էլ ես սպանում…
Ի՛մ սիրելիս, որքա՜ն շատ է գեղեցկացնում քեզ մայրությունը, այն ինն ամիսը, որ երեխան քո մեջ էր, թեև դառն էր հայացքդ, տեսքդ՝ հյուծված: Դու իմ աչքի առաջ էիր, ես քեզ ոչ մի վայրկյան չեմ թողել: Միայն այն ժամանակ էի հեռանում, երբ ստիպված էի լինում սահման գնալ: Ամեն անգամ պատկերդ հետս էի տանում:
Թույլ տուր, որ ես ու որդիս՝ Մենուան, քեզ մոտ գանք: Մենք քո ընտանիքն ենք: Դու մայր ես, որդիդ էլ քո կարիքն ունի: Միայն թե լսես ինչպես է թոթով լեզվով բառեր արտաբերում, ինչպես է քայլում: Ես սիրում եմ նրան, թեև իմ արյունը չէ նրա մեջ, թեև թշնամու արյունն է հոսում նրա երակներով: Բայց որդին հայ է, եթե մայրն է հայ: Ի՛մ հայուհիս, վերադարձիր մեզ, հայ դարձրու այն արյունը, որ լոկ արյուն է ու թուրք է: Տուր նրան ոգիդ, սերդ, ժպիտդ: Նա Մենուա է, նա մեր փոքրիկն է, ես ընդունել եմ նրան… վերադարձի՛ր. մենք քո կարիքն ունենք:
Հովհաննես»:
Նամակի ընթերցանությունը նոր էի վերջացրել, երբ ննջարանիս դուռը կամացուկ բացվեց, ներս մտավ մի վտիտ մանուկ, մի թուլակազմ փոքրիկ՝ աչքերում սև մթությունն առած: Նամակից առաջացած փոթորկին միացավ երեխայի գալուստը, որ կայծակի ամենազոր հարվածի էր նման: Ես այրվում էի, ես հրաբուխի էի նման, որ պիտի ժայթքեր: Բայց ոչ մի բառ դուրս չէր գալիս բերանիցս, ոչ մի շարժում չէր արտահայտում մարմինս, ես մահվան շունչն էի զգում:
Երեխան վախեցած ինձ էր նայում, իսկ ես ատում էի նրան: Նա նույնպես քարացել , չէր շարժվում: Բայց ինչո՞ւ… մի՞թե երկու տարեկան երեխան կարող էր հասկանալ, որ իր առջևում կանգնած էր մի ատող մայր, ով ցանկանում էր խեղդել, ոչնչացնել իր դիմաց կանգնած վկայությունը: Ա՜խ, նա մոր սիրտն էր ժառանգել, նա իմ հոգին էր կրում իր թուրք արյան հետ, նա հասկանում էր ինձ ու լռում:
Ես վեր կացա, շրջեցի հայացքս, իմ ատելի ծննդից ու նայեցի հեռուն…
Մեկ էլ հանկարծ լռությունը խախտվեց.
-Մամա՜,- մի նուրբ կրակոց խոցեց սիրտս, վերջին անգամ եփեց դառնությունս, կաթեցրեց հոգուս ու այրեց ինձ:
Ես փակեցի ականջներս, աչքերս… Ես ուզում էի փախչել ինձնից… Եվ մեկ էլ զգացի, թե ինչպես փոքրիկ թաթիկները գրկեցին ոտքս, և արցունքները թրջեցին ինձ: Երբ հասկացա, որ նա էր, որ երեխան ինձ մոտ էր վազել, ամուր փարվել էր ինձ, ես մեղքն ավելի զորեղ զգացի ինձ վրա և մի կողմ հրեցի նրան: Ու երբ տեսա, որ ատելությանս պատճառով երեխան պիտի զարկվեր պահարանի դռանը, իմ մեջ Աստված արթնացավ, ես ատեցի ինձ ոչ թե պղծված լինելուս համար, այլ որդեսպան դառնալու վտանգի զգացումից: Ես վազեցի դեպի Մենուան, ես հասցրի, Աստվա՜ծ իմ, ես նրան իմ հրած, իմ դավադիր, իմ սպառնալից ձեռքերով իմ գիրկն առա: Ես նրան ամուր իմ կրծքին սեղմեցի, սրտիս սեղմեցի իմ հայ որդուն, իմ տղային, իմ մանչի՜ն, իմ փրկությանը: Ի՜նչ փոքր էր նա իմ գրկում: Լաց էի լինում, լաց էինք լինում խելագարի պես ու ամուր իրար գրկի մեջ մնում… 
-Մա՛-մա՜, - հեծկլտալով լացի միջից դուրս բերեց Մենուան անունս… Ա՜խր, ես մայր էի…
Հասկացա, որ սիրում եմ այդ երեխային, հազարավոր կյանքերից շատ եմ սիրում…
Խեղճ մանուկս առաջին անգամ էր մոր գիրկ ճանաչում, առաջին անգամ էր ձայնիս՝ մոր ձայնի ներքո քնում… Բայց արթնանում էր, շուտ էր արթնանում. վախենում էր, որ չարն ինձ վերջնական լքած չի լինի, որ Աստծուն իմ միջից նորից դուրս կհանեմ ու կթողնեմ, կլքեմ իրեն: Բայց երբ բացում էր աչքերը, նայում էր թաց, ժպտախառն աչքերիս, հասկանում էր, որ իր հավերժական մայրն եմ, որ չպիտի լքեմ իրեն…

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets