ՄԵՆՅՈՒ

ՊԱՏՄԱՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ, ԳՐԱԿԱՆ - ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ, ՓԱՍՏԱՎԱՎԵՐԱԳՐԱԿԱՆ, ՀԱՆՐԱՄԱՏՉԵԼԻ, ՈՒՍՈՒՑՈՂԱԿԱՆ, ԱԶԳԱՅԻՆ, ՀԱՅՐԵՆԱՍԻՐԱԿԱՆ, ԿՐԹԱԴԱՍՏԻԱՐԱԿՉԱԿԱՆ ԲԼՈԳ   «Բոլորն ուզում են իրենց երեխաներին թողնել լավ աշխարհ, իսկ ես աշխարհին ուզում եմ թողնել լավ երեխաներ» ԿԱՐԼՈՍ ՍԼԻՄ ԷԼՈՒ  
Drop Down MenusCSS Drop Down MenuPure CSS Dropdown Menu

17.05.16

Նոր «Պանք Օթօման» - Վաղաժամ «Լիզպոն»

ՍԵՎԱԿ ԱՐՈՅԵԱՆ 
(Վա՜յ անոր, որ. յիշատակներ չունի ու պատմութիւնը չի գիտեր) Ընկեր Սերժ Թովմասեանի նահատակութեան 40 ամեակին

Անհատի մը անձնական կեանքի մէջ եղած լաւ թէ վատ դէպքերը, իր սրտին ու հոգիին մէջ, տեղ մը անպայման հետքեր կը ձգեն. Վա՜յ անոր, որ յիշատակներ չունի: Միւս կողմէ, մինչեւ անհատի մը ՄԱՐԴ դարնալը, ան իր ընտանիքի անդամներուն ու անմիջական շրջապատին մէջ կը սնուի ու կը դաստիարակուի տարբեր տեսակ յիշողութիւններ, վկայութիւններ, հին ու նոր պատմական դէպքերու մասին լսելով: Այս իրականութիւնը հեռու չէ մեզմէ՝ իբր ժողովուրդ կամ իբր Լիբանանահայ գաղութ, ապրելով համաշխարհային բոլոր ցնցումներէն ու խնդիրներէն տուժող երկրի մը մէջ, ակամայ՝ միշտ մէկ մասնիկը եղած ենք այդ բոլորին. Եւ որովհետեւ գաղութ մը օտարի ոտնձգութիւններէն ու շահագործումներէն հեռու պահելը զոհողութիւն կը պահանջէ, մեր նահատակներու յաւիտենական թափորը միշտ դարձած է ու պիտի դարնայ մեր գլխուն վրայ ու լռացնէ իր տապանաքարի վրայ փորագրուած անուններու շարքը, բոլոր հարկ եղած դէպքերուն: Ազգային դաստիարակութեամբ մեծցած իւրաքանչիւր անձ, որ իր պատմութիւնը գիտէ եւ նշմառած է անոր կրկնուող հանգրուանները, շատ հաւանաբար, պատմութեան հին կամ նոր էջերէն ընտրած պիտի ըլլայ իր իտէալը: Թէեւ տարօրինակ, բայց մեր շուրջը միշտ կան անձեր, որոնք աւելի հանգիստ կը զգան, աւելի «կանոնաւոր» ու ճիշդ կը զգան մէկ հերոս ունենալ իբր իտէալ, իսկ ուրիշներ, հայրենասիրական ու գաղափարական տարբեր դիտակիւններէ մեկնած, իբր իտէալ ընտրած կ'ըլլան շատ մը ընկերներու եւ ընկերուհիներու կեանքը, որոնցէ իւրաքանչիւրը, իրենց համար դարձած է տարբեր յատկութեան մը չափանիշ կամ մարմնացում՝ իտէալ, նահատակուած ըլլայ թէ մահացած: Իտէալը այն նախանձելի կերպարն է, որուն արտայայտած որեւէ մէկ միտքը նոյնիսկ, կրնայ կեանքի ուղղի դարնալ իւրաքանչիւրիս. իսկ երբ այդ անձը նահատակուած է, իր մտածումները, գաղափարական պաշառն ու գիտելիքները կռելով, զինեալ պայքարի կամ ազատագրական պայքարի հանդէպ իր հաւատքի պարտքը տուած է իր ամենաթանկ բանով՝ կեանքով, այդ զոհաբերումը ըլլայ գիտակցաբար կամ ճակատագրի բեռումով, աւելի եւ աւելի կը խորանայ իրեն հանդէպ մօտեցումը: Իտէալի մը ընտրութիւնը պարզ ընտրութիւն չէ. Մանաւանդ երբ մենք, այն բախտաւոր ժողովուրդն ենք, որ ունինք հերոսներ, որոնք միայն մէկ ժամանակաշրջանի, միայն մէկ դէպքի կամ ճակատամարտի, միայն մէկ գաղութի, գիւղի, կիսուած հայրենիքի՝ արեւմտահայաստանի կամ արեւելահայաստանի պայքարը չէ որ կը մարմնաւորեն. Վա՜յ անոր, որ պատմութիւնը չի գիտեր: Վեց տասնամեակ շարունակ, Լիբանանահայ գաղութը իր սերունդները դաստիարակեց հարիւրաւոր իտէալներով՝ Կելեկիւզանի առծիւ Սերոբի, Սուլուխի հերոս Չաւուշի ու իրենց նմաններուն կերպարներով, որոնց վրայ աւելցաւ նաեւ կենդանի շունչը Հայաստանի Հանրապետութիւն հիմնած Աղբալեաններու եւ Վրացեաններու: Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմը «առիթ» ընծայեց հայ ժողովուրդի զաւակներուն վերարտադրելու այն բոլոր ոգեղէն հարստութիւնները, որոնք ազգ ու հայրենիք պահած էին, որոնք մարմիններ ստանալով, պատմութիւնը կերտած ու մնացած էին անոր էջերուն մէջ իբր խորագիր, իբր տեսակ, իբր պատգամ, նախանձի ենթակայ՝ իտէալ: Այդ ոգեշնչող անձուրացներուն մշտական ներկայութեան արդիւնքն էր, որ քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ, հայ ժողովուրդի զաւակները մեծ մասամբ, գիտցա՛ն մնալ պատնէշի վրայ, գիտցա՛ն պահել հոգեկան բարձրութիւն ու պատիւ, իսկ Դաշնակցութիւնը գիտցաւ ոչ միայն պահել, սնանել ու դաստիարակել անոնց, այլ եւ այդ բոլորին ընդմէջէն գտնել նոր ուղղին, նոր պայքարի մարտադաշտը, որ պիտի գար հատուցում պահանջելու ազգի մէկ ու կէս միլլիոն զոհերուն եւ հայրենիքի մը բռնագրաուած մեծ մասին համար: Կեդրոնանալով Լիբանանի քաղաքացիական պատերազմի ժամանակ նահատակ ընկերներու անուններուն վրայ, յատկանշական է, 1969ին, իր 26 տարեկան հասակին Լիբանան հաստատուած ու ազգային-կուսակցական գործին մէջ նետուած, Պարսկահայ ընկերոջ մը՝ Սերժ Թովմասեան անունը: Կրնամ ըսել, թէ ան որ անձնապէս չի ճանչնար ընկեր Սերժը ու միայն լսած է իր մասին կամ աւելի ճիշդը իր նահատակութեան մասին, շատ հաւանաբար պիտի ըսէ, թէ ընկերը իր նահատակութեամբ նոր սերունդներուն համար ընկերասիրութեան ամենաբարձր օրինակ կամ չափանիշ է: Ոչ. Այդպէս չէ՛: Ընկեր Սերժը միայն իր ընեկերասիրութեամբ չի յիշատակուիր:
Հ.Յ.Դ. պատմութեան մէջ որեւէ դէպքի մասին խօսելու համար, ըլլայ այն կարճ թէ երկար ծաւալով, որուն ամբողջ բովանդակութեան մէջ, երբ առաջին բառը «ռումբ» կամ «անձնազոհութիւն» կը հնչուի, երիտասարդին կամ պատանիին ամենահոգեհարազատ դէպքը, էր եւ կը մնայ Լիզպոնի գործողութիւնը: Երեւի տարօրինակ կամ հազուագիւտ դէպք է, որ պատանի մը, կամ աւելի ճիշդ՝ Դաշնակցական պատանի մը Լիզպոնի «ռումբ»ին մասին գիտնալէն առաջ, ընկեր Սերժ Թովմասեանի մասին լսած ըլլայ: Այս արդէն պատահականութիւն է, իսկ ի՞նչ իմաստ կը ներկայացնէ Լիզպոնի մասին գիտնալով յանդերձ, չճանչնալ ընկեր Սերժը: Դաշնակցութեան հիմնադիրներուն անունները գիտնալով յանդերձ, չիմանալ ինչպէս «Մարդակերտ» Քրիստափորը հեռացաւ կեանքէն. Կամ անգիր սորուելով Խանասորի արշաւանքի բոլոր մանրամասնութիւնները, չծանօթանալ ու քոնէ մէկ անգամ կարդացած չըլլալ Մարոյի նամակը Կարոյին: Ի՞նչ արժէքի մասին է խօսքը, եթէ միայն անուններ ու թուականներ գիտնալով է նահատակներու հիշատակը յարգելը: Նշուածներէն առաջին երկու դէպքերը՝ Լիզպոնը եւ անշուշտ Սերժիկի նահատակութիւնը, մէկը գաղութէն ծնած խումբ մը տղոց՝ Հայ Դատի համար գիտակցաբար նահատակութեան, իսկ միւսը, այս պարագային Սերժիկը, տարբեր հայկական գաղութէ եկած ու հարազատ դարձած, նոյնացած ու ապրած շրջանակի ամէնօրեայ հոգսերուն ու դիմադրողական մթնոլորտին հետ շատ կարճ ժամանակով խառնուած ու այդ բոլորին համար դարձեալ գիտակցաբար կեանքը զոհած գաղութի նահատակներու թափորին «մաս կազմող ամենածանր» երկու դէպքերն են, որովհետեւ ամենաշատը խօսուած է այս երկուքին մասին. դարձեալ կը կրկնեմ, յատկութիւն ունենալով «ռումբ»ի իբր հետեւանք գիտակցաբար զոհողութիւնը այս տղոց: Այս բոլորը չի նշանակեր, որ պէտք է իւրաքանչիւր ազգասէր մարդ, ինքզինք իրաւունք տայ մտածելու, ո՞րն է աւելի «մեծ», Լիզպո՞նը, թէ՞ ընկեր Սերժի նահատակութիւնը: Եթէ համոզուինք, որ Լիզպոնը թէ՛ իր համաշխարհային մակարդակի դէպք ըլլալու իրականութեամբ, թէ՛ գիտակցաբար ողջակիզման երթալու բնոյթով, նախադէպ ունեցած է 1896-ի Օսմանեան պանքի (Պանք Օթօմանի) «կէս մնացած» գործողութիւնը, որուն առաջին զոհերէն էր գործողութեան ղեկաւար ընկեր Պետրոս Փարեանը (Բաբգէն Սիւնին)՝ ինքնաբերաբար, ընկեր Սերժի նահատակութիւնը չի կրնար կապ չունենալ այդ գործողութեան հետ: Պարսկահայ շրջանակին մէջ մեծցած ընկերը, իր ժողովուրդին ու անոր դատին հանդէպ ունեցած սէրն ու երիտասարդութեան հանդէպ հաւատքը չէ՛ր կրնար ազդուած չըլլալ նաեւ Խանասորի արժէքներով. Երեւի այդպէս ալ չկրցաւ ան այդ արժէքները անտեսելով, ուրիշի ուսերուն բեռցնել պարտականութիւններ, երբ իր ուսերը կար անսահման նուրիումի թեւերով սլացող. երբ իր սրտին մէջ «մեծ սէրը» կար Կարոյի՝ Արիստակէս Զօրեանի նման, որ չէր կրնար չհետեւիլ իր անձնասպան եղած սիրուհիի՝ ընկերուհի Մարիամ Մակարեանի՝ Մարոյի թողած պատգամին՝ «Զոհէ անձդ հայրենի սուրբ սեղանին վրայ: Բաբգէն Սիւնիի նման լեցուիր թունաւոր վրէժխնդրութեամբ»: Ընկեր Սերժը ոչ միայն գիտցաւ ինչպէս թունաւորուիլ ու վճռակամութեամբ լեցուիլ ազգի թշնամիներուն հանդէպ, այլ իր կրած մեծ պատասխանատուութեան հանդերձ, ճակատագրի խաղին ու աշխարհիկ կեանքի «մահ» կոչուած վախճանին երեսին խնդալով հեռացաւ, անբաժանելի մասնիկը դարնալու հայոց պատմութեան տակաւին չգրուած էջերուն: Ընկեր Սերժը չի՛ կրնար չյիշեցնել իր հաւատացած կուսակցութեան հիմնադիր միտք Քրիստափոր Միքայէլեանի ու իր գործակից Վռամշապուհ Քենտիրճեանի անսպասելի նահատակութիւնը, 1905ին, Պուլկարիո մայրաքաղաք Սոֆիայի մէջ: Ընկեր Սերժի նահատակութիւնը չի՛ կրնար հեռու ըլլալ եւ չյիշեցնել իր նահատակութենէն ետք նույնիսկ, նորագոյն զինեալ պայքարի առաջին Լ.Ե.Մ.ական նահատակ ընկեր Պետիկ Ինճէյանի նահատակութիւնը 1976ի Մայիս 27ին, Ֆրանսայի մայրաքաղաք Փարիզի մէջ: Ընկեր Սերժի նահատակութինը, չի՛ կրնար հեռու ըլլալ եւ չյիշեցնել, 1992ին Սրխավենդի մէջ, ռումբի պայթումէն զոհուած Շուշիի առանձնակի գումարտակի գրոհային դասակի հրամանատար Արթիւր Ղարիպեանի՝ Դուդուլի նահատակութիւնը, կամ 1994ին Օմարի մէջ վիրաւոր զինուորի փրկութեան հասնելու ժամուն նահատակուած նոյն գումարտակի փոխ հրամանատար Պետոն՝ Պետրոս Ղեւոնդեանը: Այսպէ՛ս է, որ այսօր, նահատակութենէն 40 տարիներ ետք ընկեր Սերժի զոհաբերութեան արժէքը կը բոցաւառուի, դարձեալ կը կրկնեմ, տակաւին չգրուած հայոց պատմութեան էջերուն մէջ, իբր օղակ՝ 1890ականներուն սկսած Հայ ազատագրական շարժման ու 100 տարի ետք՝ 1990ին արդէն սկսած Արցախի ազատագրական պայքարի կերպարներու կռած գաղափարներն ու մտքերը իրար շաղկապող: Ընկեր Սերժը միայն Իրանահայութեան կամ Լիբանանահայութեան նահատակը չէ՛. Ընկեր Սերժը միայն ԼԵՄ-ի սերունդներուն կամ Դաշնակցութեան նահատակը չէ՛: Քի՛չ են այն ընկերները, որոնք պատմութենէն եկած նոր պատմութիւն դարձան, կամ աւելի ճիշդը ամբողջ անցեալ մը մարմնաւորած ապրեցան ու նոյն ճամբուն վրայ ինկան գիտակից ողջակիզումով. Իսկ ու՞ր մնաց ՍԵՐԺ ԹՈՎՄԱՍԵԱՆ անունը, որ ոչ միայն անցեալը, ոչ միայն իր գիտցած ու սորվածը մարմնաւորեց, այլ իր դէպի երանելիութիւն ճախրանքով, այսօր դարձած է նոյնիսկ իր չտեսած հերոսներուն, նոյնիսկ իր չապրած օրերու պատմութեան մարմնացում՝ յիշատակարան: Ընկեր Սերժ Թովմասեանի նահատակութիւնը, նոր «Պանք Օթօման» էր, դարձեալ երիտասարդ մարտական գործիչի՝ նոր Բաբգէն Սիւնիի մը նահատակութեամբ, նոր Կարո մըն էր, իր սէրն ու վայելքը ձգած յեղափոխական աշխատանքի ճամբուն վրայ գիտակցաբար նահատակուելով. Ճիշդ երկու ամիս ետք նահատակուած Պետիկ Ինճէյան էր, ռումբի ճակատագրական խախտումներէ նահատակուած. վաղաժամ Լիզպոն էր, որ դեռեւս ներշնչման աղբիւր պիտի դառնար Լիզպոնի 5 հերոսներուն՝ իմացեալ մահուան տանող ճանապարհին չտատամսելու համար. Ընկեր Սերժը, այսօր իր չերազած ու չփնտրած փառքի օրերը կ'ապրի, իսկ վա՜յ անոր, որ յիշատակներ չունի ու ազգին հանդէպ պարտականութեան մէջ դերացած է: Ընկեր Սերժի նման պատմութիւն մարմնաւորած տղոց արժէքը, մե՛նք պէտք է գտնենք՝ երիտասարդութիւնը, իսկ այդ բոլորը ընելու համար մեր հարիւրամեայ պատմութիւնը ազնուութիւն եւ անկեղծութիւն կը պարտադրէ. պայծառ մտքով ու միայն գաղափարական հիմունքներ ունեցող մտածելակերպով պատմութեան մօտենալ կը պահանջէ, իսկ վա՜յ անոր որ պատմութիւնը չի գիտեր: Ռումբիդ շառաչիւնն ու արձակած կայծերը, Հայաստանի երկինքը կը պայծառացնեն սիրելի՛ ընկեր Սերժ: Իսկ այդ արեւին տակ ու այդ արեւին անմահութեան համար ապրողներուս դատը դու՛ք եւ ձեզմով՝ պատմութիւնը պիտի տեսնէ. Այո, ձեզմով՝ ամբողջ պատմութիւնը, որովհետեւ դուք անմեղ էք ազգի բոլոր դատաստաններուն դիմաց ու երբէք ենթակայ պիտի չըլլաք պատմութենէն անցած ու անցնելիք բոլոր դատաւորներու վճիռներուն: Խունկ, մոմ եւ պայքարի յաւերժական խօստում՝ անթառամ հիշատակիդ: 

27/28 Մարտ 2016 Կեդրոն, Երեւան

Комментариев нет:

Отправить комментарий

Blogger Widgets